Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Pliki cookies
Aktualności (ostatni kwartał)
Specjały
Przepisy i receptury
    Wigilia i Boże Narodzenie
    Karnawał
    Wielkanoc
    Chleb, bułki i bułeczki
    Pieczywo obrzędowe
    Przystawki
    Zupy i polewki
    Potrawy z baraniny
    Potrawy z drobiu
    Potrawy z dziczyzny
    Potrawy z grzybów
    Potrawy z mąki
    Potrawy z mięs różnych
    Potrawy z ryb
    Potrawy z warzyw
    Potrawy z wieprzowiny
    Potrawy z wołowiny
    Jedno danie
    Napoje i kompoty
    Ciasta
    Desery
    Z miodem i na miodzie
    Nalewki i wódki
    Owoce i warzywa
    Przetwory
    Wyroby wędliniarskie
Przyprawy
Poradnik Babci Aliny
Gwarzenie przy warzeniu
Ćwierkanie na tapczanie
Wierszowane jodło
Pokochajmy chwasty
Zioła
Miody
Wody mineralne
Wokół kuchni i stołu
Obyczaje
Rękodzieło
Biblioteczka
Na wesoło
Rozmaitości
Do pobrania
Redakcja
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
LISTA PRODUKTÓW TRADYCYJNYCH
BIBLIOTECZKA PDF
KUCHNIA WROCŁAWIA

KOŁACZ WESELNY.


Szczególnym rodzajem chleba jest pieczywo podnoszące rangę uroczystości rodzinnych, takich jak chrzciny, wesela, komunie święte. Chleb zawsze pełnił istotną rolę w obrzędach weselnych.
Był tym, co uświęcało i zatwierdzało zawieranie umowy. Jego symbolika dotyczyła przyszłości rodziny. Chleb skupiał w sobie takie wartości, jak dostatek, płodność, kontakt z opiekuńczymi duchami zmarłych.
- A A A +
Drukuj Drukuj
 E-mail  E-mail
RSS RSS
W całej Polsce praktykowane było wypiekanie kołacza jako tradycyjnego pieczywa weselnego. Odgrywał on zawsze istotną rolę w obrzędowości weselnej. W zależności od regionu ciasto posiadało inną nazwę, nadawano mu także odmienne kształty określone miejscowym zwyczajem.

Na terenach wschodniej Polski lud wiejski i drobna szlachta wypiekała tzw. „korowaje”, znane także w Serbii, Bułgarii, na Ukrainie i na Białorusi. Pierwsze wzmianki o tego typu pieczywie, tj. o kołaczu weselnym, u Słowian pochodzą z XIII wieku.

Obrzędy związane z wypiekaniem korowaja różnią się między sobą w zależności od regionu. Ciekawy opis znajdziemy w „Starej baśni” Juliusza Ignacego Kraszewskiego. Oto fragment:
Z pieśnią się odbył taniec wokół dzieży, w której ciasto rosło, z pieśnią poczęto lepić misternie korowaj święty, ofiarny, w którym spleciona kosa panny młodej siedziała i ptaszki, i pozatykane gałązki zielone, jagódki czerwone, kłosy dojrzałe.

Tradycyjnie korowaj pieczono ostatniego wieczoru przed ślubem w domu panny młodej. Nad wypiekiem czuwały kobiety, nazywane korowajnicami, które zależnie od terenu były albo cieszącymi się autorytetem mężatkami, albo wyłącznie pannami. Przez cały czas do izby, w której pieczono kołacz weselny,  nie mógł zajrzeć żaden mężczyzna. Jan Świątek w swojej monografii znad Raby pisał („Lud nadrabski”, Kraków 1893):
Kto chce kobietom, piekącym na wesele kołacze, zrobić na despekt, przychodzi za okna tej chałupy, wyskakuje, wykrzywia się i różne stroi figle, pod wpływem tego wszystkiego kołacze będą krzywe.

Dorodność i uroda kołacza weselnego były nośnikiem informacji o pomyślności zawieranego małżeństwa. Bogato zdobiony wypiek stawiano zwykle na stole przed parą młodą.

Sam kołacz (korowaj) był ciastem drożdżowym, zazwyczaj okrągłym, posiadał duże rozmiary i był bogato zdobiony zarówno elementami z ciasta, które stanowiły jego integralną część, jak też ozdobami pieczonymi oddzielnie, a następnie nałożonymi na korowaj. Ponadto zdobiono go roślinnością i różnymi wstążkami.

Tak pisał o korowaju weselnym w końcu XIX wieku Zygmunt Gloger („
O chlebie i zwyczajach przy pieczywie u ludu w Tykocińskiem”, Wisła 1898, t. 12):

Największe znaczenie obrzędowe u  ludu w okolicy Tykocina posiada korowaj weselny, wypiekany z mąki pszennej, ozdabiany warkoczami ciasta, „gąskami” i kółkami. Oprócz korowaju pieką tu z mąki żytniej tak zwany chleb weselny, zawsze w liczbie czterech dużych okrągłych bochnów ozdobiony kolistemi wyciskami z kieliszek i szklanek i kładzionych na czterech rogach stołu weselnego, gdy państwo młodzi przed wyjazdem do ślubu trzykrotnie stół ten obchodzą i całują kolejno każdy bochen. W drodze do ślubu rzucają napotkanej dziatwie kawałki pieczywa weselnego, a powracających z  kościoła nowożeńców spotykają przed chatą z bochnem chleba, który oni przykryci kożuchem, wnoszą oboje do chaty i kładą na stole godowym.

W domu panny młodej pieczono nieraz specjalny kołacz dla pana młodego, a u niego - dla panny młodej. Ciasto to najczęściej miało kształt jednego lub dwóch serc ozdobionych różnymi ornamentami, z których każdy pełnił określoną funkcję.

Do krojenia i podziału korowaja przystępował zazwyczaj starosta weselny, któremu czasem pomagała starościna lub drużbowie. W tym czasie druhny śpiewały:
Krajcie korowaj, krajcie 
nikogo nie mijajcie 
ni starego, ni młodego 
ni za piecem zaspałego... 

Później starszy dróżba częstował wszystkich korowajem (kołaczem) według ustalonej kolejności: najpierw państwa młodych, potem ich rodziców, starszych gości i w końcu muzykantów i młodzież.

Zwyczajem praktykowanym do dziś w południowej i zachodniej Polsce jest pieczenie kołaczy przeznaczonych do obdarowania nimi zaproszonych gości opuszczających wesele. Jest to tzw. „placek weselny”, bardziej zbliżony jest do współczesnych wyrobów cukierniczych. Może mieć kształt okrągłych lub kwadratowych placków z makiem, serem lub z powidłami.

Czasem piecze się także małe okrągłe ciasteczka i po dwa wiąże wstążeczką, co ma symbolizować obrączki. Obrączki wkłada się do paczki z kołaczem (przeznaczonych dla gości zamiejscowych). Obecnie do ciasta dołącza się także wizytówkę z napisem, np.
:

Dzielimy się naszą radością i kołaczem 
po staropolsku. 
Aby nasi znajomi w pamięci nas mieli, 
Młoda Para od serca kołaczem się dzieli. 
Kołaczem weselnym się dzielimy, 
gdyż obyczaj to stary, 
więc smacznego Wam życzymy 
na szczęście Młodej Pary. 

Tak jak kilkadziesiąt lat temu, także dzisiaj, rodzice na powitanie nowożeńców wychodzą na próg mieszkania z chlebem i solą. Tak jak kiedyś korowaj, tak dziś zdobi się tort weselny. Zmienia się forma - już nie chleb, ale ciasto staje na weselnym stole, ale nie zmieniło się symboliczne znaczenie jego podziału między wszystkich uczestników wesela (gościom na odchodnym daje się kawałek dla nieobecnych).


Barbara Jakimowicz-Klein - potrawyregionalne.pl
Foto: Leszek Horwath
- potrawyregionalne.pl
© JM Media. All rights reserved.
 
Wróć ...
Napisz komentarz
  • Prosimy o komentarze odpowiadające tematowi newsa.
  • Personalne odniesienia do autorów artykułów i innych komentarzy będą usuwane.
  • Prosimy nie dodawać w komentarzach odnośnikow do swoich stron WWW. Takie komentarze również będą w całości usuwane.
  • Komentarze pozostawiane przez anonimowych, niezarejestrowanych użytkowników ukażą się na stronie dopiero po zaakceptowaniu przez moderatora.
Autor:
Komentarz:
TŁOCZNIA OWOCÓW PAWŁOWSKI
MELBA ZAPRASZA
EDYTA SZAST ZAPRASZA...
FESTIWAL ŚLĄSKIE SMAKI
KALENDARZ' 2017