Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Pliki cookies
Aktualności (ostatni kwartał)
Specjały
Przepisy i receptury
    Wigilia i Boże Narodzenie
    Karnawał
    Wielkanoc
    Chleb, bułki i bułeczki
    Pieczywo obrzędowe
    Przystawki
    Zupy i polewki
    Potrawy z baraniny
    Potrawy z drobiu
    Potrawy z dziczyzny
    Potrawy z grzybów
    Potrawy z mąki
    Potrawy z mięs różnych
    Potrawy z ryb
    Potrawy z warzyw
    Potrawy z wieprzowiny
    Potrawy z wołowiny
    Jedno danie
    Napoje i kompoty
    Ciasta
    Desery
    Z miodem i na miodzie
    Nalewki i wódki
    Owoce i warzywa
    Przetwory
    Wyroby wędliniarskie
Przyprawy
Poradnik Babci Aliny
Gwarzenie przy warzeniu
Ćwierkanie na tapczanie
Wierszowane jodło
Pokochajmy chwasty
Zioła
Miody
Wody mineralne
Wokół kuchni i stołu
Obyczaje
Rękodzieło
Biblioteczka
Na wesoło
Rozmaitości
Do pobrania
Redakcja
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
LISTA PRODUKTÓW TRADYCYJNYCH
BIBLIOTECZKA PDF
KUCHNIA WROCŁAWIA

MASŁO (NIE TAK) DAWNE.


Jak dawniej masło wyrabiano? Z należycie gęstej i kwaskowatej śmietany... Uważano, że masło jest: ...Główną podstawą dobrego przyrządzania potraw tak dla chorych jak zdrowych.
Obecnie prawdziwe masło, zrobione z prawdziwej śmietany, kupimy już tylko na placach targowych. Wielu z nas ma tam swoich zaufanych „dostawców”. W sklepach prawdziwego masła (tj. o zawartości tłuszczu od 82% wzwyż, a nie współczesnych „wynalazków” mleczarskich z dodatkami olejowo-różnymi) raczej nie znajdziemy, a lektura składu - nie raz i nie dwa - daje sporo do myślenia. Jeszcze 30 lat temu takich „wynalazków” nie było. Obowiązywała polska norma. Dodawanie czegokolwiek do masła, przed niespełna wiekiem, określano mianem... fałszerstwa.
- A A A +
Drukuj Drukuj
 E-mail  E-mail
RSS RSS
Spróbujmy powrócić do... korzeni, co ani trudne, ani przesadnie kłopotliwe nie jest. Tradycyjne sprzęty do domowego wyrobu masła można bez problemu kupić, jeśli nie na kiermaszach rękodzieła ludowego, to w wielu sklepach internetowych. Wiele z nich to wersje „unowocześnione” nie wymagające mocowania się z przemianą śmietany w masło.

                          
 
W niniejszym tekście postanowiłem sięgnąć nie tylko do dawnych sposobów wyrobu masła, lecz również do rad dotyczących przechowywania go, „naprawiania”, klarowania oraz przepisów na rozmaite masła smakowe.
Jest również kilka praktycznych porad sprzed wieku dotyczących wykrycia masła zafałszowanego.
Wszystko to zachowaniem smakowitej pisowni dawnych ksiąg oraz umieszczonym poniżej małym „przewodnikiem” po dawniej stosowanych miarach, wagach, etc.
Garniec - ok. 3,8 litra (= 4 kwarty = 16 kwaterek),
Kwarta - ok. 0,9 litra (=4 kwaterki),
Kwaterka - ok. 0,24 litra (1/4 litra)
Półkwaterek - ok. 012 litra (1/8 litra)
Łut - ok. 12,7 g,
Funt (warszawski) - ok. 0,4 kg (= 2 grzywny = 32 łuty),
Kopa - 60 sztuk,
Kwadrans - 15 minut,
Ćwierć - 1/4 (jedna czwarta),
Sardela - mała, oścista ryba blisko spokrewniona ze śledziem i sardynką; także polska nazwa francuskiego anchois,
Stopnie wskali Réaumura - 1 stopień C odpowiada 0,8 stopnia w skali Réaumura (w skali Réaumura temperatura zamarzania wody określona wynosiła 0 stopni, a wrzenia wody 80 stopni).

Zabierzmy się zatem do pożytecznej pracy i sięgnijmy do dwóch sposobów wyrobu masła. Pierwszy pochodzi z „Praktycznego kucharza warszawskiego” (1908)...
Z należycie gęstej i kwaskowatej śmietany wydziela się masło przez uderzanie czyli tłuczenie jej w drewnianych naczyniach, zwanych maślanicami albo kierzonkami. Przeciąg czasu potrzebny na wydzielenie się masła zależy od pory roku, przymiotów śmietany i od sposobu robienia masła, jeżeli śmietana niezbyt stara a tłuczenie o ile możności jednostajne, masło wydzieli się najprędzej w pół godziny. Masło gotowe wyjmuje się z maślanicy do innego czystego naczynia i wygniata się najprzód same, dla połączenia wszystkich cząstek masła, następnie wygniata się w czystej wodzie, odmieniając ją kilka razy, dopóki woda nie stanie się zupełnie czysta, co dowodzi, że wszystkie części serowe i serwatkowe zostały usunięte. Po wypłókaniu należy masło dobrze wycisnąć z wody i osolić je w miarę potrzeby na prędkie użycie mniej, na dłuższe przechowanie bierze się 2 łuty soli na funt masła.

                              

   

                 

                 

                 

Dawne maselnice ze zbiorów muzealnych.

Drugi sposób - nieco szerszy i wzbogacony o liczne rady dotyczące postępowania z masłem - pochodzi z „Najnowszej kuchni domowej” (rok wydania nieznany, zapewne przełom XIX i XX wieku)...
Główną podstawą dobrego przyrządzania potraw tak dla chorych jak zdrowych, jest świeże masło. Nie fałszowane, zrobione ze świeżej śmietany, posiada barwę jasno żółtą, przedstawia ścisłą jednolitą masę i ma zapach przyjemny. Gdy jednak szybko podlega zepsuciu, należy je po zakupieniu owinąć płatkiem wilgotnym i wynieść do piwnicy albo lodowni, ciepło albowiem sprzyja jego rozkładowi.
Soląc, używać pół łuta miałkiej soli kuchennej w proporcyi do funta masła.
Stare, zepsute, ma woń nieprzyjemną, wywołuje zgagę i cierpienia żołądka.
Zarówno jak mleko, tak masło, podlega na targach licznemu fałszowaniu, przez domięszywanie doń przez przekupniów kredy, gipsu, piasku, sody, potasu, boraksu, kartofli, a nawet łoju zwierzęcego i mąki, co jednak wykryć się daje dopiero po roztopieniu masła.
Dla nadania mu pięknej żółtej barwy, handlarze używają soku z marchwi, szafranu itp., które to oszustwo wyjaśnić łatwo można po włożeniu masła w wodę.
Chcąc staremu masłu przywrócić w części jego pierwotną świeżość, trzeba je przepłókać zimną wodą z białkiem od jaja zmieszaną.
Nie przechowywać masła w metalowych naczyniach, bo wtedy nasiąka ono trującem solami, znajdującemi się w cynku i miedzi.
W obecnych czasach posiadamy wiele udoskonalonych narzędzi do wyrobu masła, na szczególną jednak uwagę zasługuje świetny w tym względzie przyrząd angielski, „Dorer egg, beater”, który mimo że przeznaczony do wybijania piany może być i do wyrobu masła zastosowanym. Za pomocą
tego przyrządu ubija się w porcelanowem lub fajansowem naczyniu w ciągu pięciu minut masło ze śmietanki, zebranej z dwóch kwart mleka. Przedtem jednakże tak ów przyrząd, jak i śmietankę ogrzać lekko trzeba. Jest to nieoceniony wynalazek, szczególniej dla kuchni dyetetycznych, gdzie chorym świeże i czyste masło w potrawach podawane być powinno.
Wszelkie inne tłuszcze, jak: smalec wieprzowy, łój, oleje, frytury, nie mogą mieć w dyetetycznem przyrządzaniu potraw zastosowania.


W poradniku praktycznym „1560 ważnych wiadomości i przepisów z Techniki, Przemysłu, Rzemiosł, Rolnictwa i Gospodarstwa domowego” z  1867 r. znajdujemy praktyczne rady, jak nie dać się oszukać nieuczciwemu sprzedawcy...
 
   

   

Do kupienia (od ręki) na jarmarku lub kiermaszu.


WYKRYCIE ZAFAŁSZOWANIA MASŁA.


Postępowanie przy tem następujące: Część podejrzanego masła, topi się w kąpieli wodnej; zafałszowanie mąką, krochmalem i t. d. można natychmiast poznać, gdyż ciała te nietopliwe i nierozpuszczalne, osiądą na dnie. Aby dalej wykryć, czy niema innych tłuszczów, szmalcu wieprzowego, łoju i t. d., przelewa się masło stopione do parowniczki, z 4 lub 5 razy większą ilością wody gorącej; pozostawia przez 2-3 godzin, dopóki się masło nie zbierze na powierzchni wody, i znów nie skrzepnie. Następnie zbiera się masło z wody, kładzie na arkusz bibuły, który wszelką wilgoć ściągnie. Z tak traktowanego masła, bierze się kawałek, wrzuca do flaszki o szerokiej szyjce, nalewa przy 28 stopniach R. eterem; jeżeli masło czyste, to rozpuści się zupełnie, tworząc płyn klarowny, cytrynowo-żółty; jeżeli zaś masło zawiera inny tłuszcz, to w temperaturze oznaczonej zupełne rozpuszczenie nie nastąpi - i przy dłuższem staniu zbierze się na dnie ciężki płyn mleczny. Tłuszcze wydzielać się będą w tym samym stosunku, jak zniżać się będzie temperatura. Gdy w maśle był szmalec wieprzowy, osad będzie więcej serowaty, tłustość od pieczeni, da osad ziarnisty, krystaliczny, łój zaś wołowy, da osad nitkowego ustroju. Przy rozpuszczeniu masła w temperaturze niższej, aniżeli tutaj podano, wydzielą się kryształki w pięknych gwiaździstych pęczkach.


PRZECHOWANIE MASŁA NA ZIMĘ.

Chcąc masło przechować na zimę, trzeba w 4 tygodnie po nasoleniu go wycisnąć z soli i wilgoci, powtórnie posolić, biorąc 2 łuty na funt masła i układać w faski, których dna posypują się warstwą soli, na wierzch masła, znów posypuje się solą i przykrywa denkiem.


SPOSÓB PRZECHOWANIA MASŁA ŚWIEŻEGO.

Nie solone masło ułożyć w słój, polać wodą zimną osoloną i postawić słój w chłodnem miejscu. Za każdą rażą biorąc masło należy zmienić wodę.


NAPRAWIENIE SMAKU STAREGO MASŁA.


Masło rozdrobić w kawałki, nalać słodkiem mlekiem, włożyć w kierzankę i wybijać pół godziny następnie przemyć w kilku wodach, a zupełnie dobrego smaku nabierze. Chcąc naprawić masło świeże ale jelkie, należy go kilka razy przemyć w wodzie z octem.


MASŁO WYTOPIONE.

Włożyć masło do pobielanego rądla, postawić na wolnym ogniu, niech się powoli topi, dopóki się wszystko nie wyklaruje jak oliwa, wtedy zebrać pianę z wierzchu a masło przecedzić przez płótno do kamiennego słoja i tak długo mieszać w nim łyżką, dopóki nie zacznie krzepnąć.
[„Praktyczny kucharz warszawski”, 1908]


KLAROWANIE MASŁA
(prawdziwego tj. o zawartości tłuszczu od 82% wzwyż, a nie współczesnych „wynalazków” mleczarskich z dodatkami olejowo-różnymi) wg mojego sposobu. Klaruję na blasze kuchni węglowej, co wymaga pewnej wprawy, bo trzeba „uchwycić” miejsce o odpowiedniej temperaturze.

Masło podgrzewamy w rondelku na małym ogniu, aż do całkowitego roztopienia. Na powierzchni pojawi się piana (to białko), pod nią płynny tłuszcz intensywnie żółtego koloru, a pod nią płynna warstwa białka i nieco wody. Tak roztopione masło delikatnie podgrzewamy jeszcze kilka chwil. Zdejmujemy z ognia i delikatnie zgarniamy łyżką pianę - tak długo, że uzyskamy czystą żółtą powierzchnię. Ponieważ na dnie rondelka mamy nadal białko i wodę, bardzo delikatnie przelewamy masło do innego naczynia (np. miseczka, garnuszek), bacząc by zawartość znajdująca się na dnie nie przedostała się do zlewanego tłuszczu.

    

                 

                

Przelewanie najlepiej zakończyć, gdy na spodzie rondelka pozostaje jeszcze odrobina stopionego masła oraz ostatnia warstwa białka i wody.
Sklarowane masło nadaje się do bezpośredniego użycia. Można również odstawać je aby zastygło i przechowywać w lodówce. Na potrzeby domowe nie musimy robić zapasów (wystarczy nam „dyżurne” 20-25 dag sklarowanego masła).
Sklarowane masło możemy wykorzystać m.in. do: smażenia każdego produktu czy potrawy (jajecznicy, naleśników, duszenia cebuli, grzybów, itp.), wypieku ciast (jako ich składnik), potraw gotowanych czy sosów powstających na bazie masła.
Pośród jego zalet są trzy zasadnicze: ma delikatny, subtelny smak i zapach (nieco orzechowy) – co znakomicie podkreśla smak gotowej potrawy czy wypieku, nie przypala się, można przechowywać je bardzo długo (w lodówce - nawet kilka miesięcy).

Pora na przegląd rozmaitych maślanych przepisów z dawnych ksiąg kucharskich...

MASŁO RAKOWE.

Wysuszyć w piecu rakowe skorupki, utrzeć na proszek, wymieszać z masłem i smażyć przez 20 minut. Potem przetrzeć przez sito na miskę z zimną wodą. Opłókawszy dobrze, zbiera się z wody zastygnięte masło i chowa do użytku.


MASŁO SARDELOWE.

Kilka sardelów lub 2 śledzie wypłókać i wymoczyć dobrze. Gdy osiąkną z wody, pokrajać w kawałki i utłuc w moździerzu, odjąwszy główki. Na 2 śledzie bierze się trzy spore łyżki masła, sklaruje i wlewa do drugiego rądelka, wrzucając jedną usiekaną cebulę. Gdy się to podsmaży, wkładać utłuczone śledzie razem z ościami i smażyć 15 minut, następnie przecierać przez sito aż same ości zostaną. Przetarte zaś masło trzeba trzeć na zimno, dopóki nie zgęstnieje. Podaje się do śniadania pokrajane w płaskie plasterki.


MASŁO GORCZYCZNE.

Kwartę gorczycy czarnej przetłuc i wsypać do sitka przez które się cedzi mleko. Przyniesione świeżo od krów mleko przelać przez to sitko do dzieżek, a skoro się zsiądzie zebrać śmietankę, zrobić z niej masło, które posolone nieco, doskonale smakuje na śniadaniową przekąskę.


MASŁO PIECZARKOWE.

Trzy funty świeżych pieczarek obrać i podsuszyć w letnim piecu, tak, aby do połowy zwiędły. Ułożyć w rądlu pobielanym, nalać kwartą niesolonego sklarowanego masła i smażyć na wolnym ogniu tak długo dopóki masło zupełnie się nie oczyści, wtedy zlać je do słoików i używać do zaprawy sosów. Pieczarki przechowane osobno także użyć się dadzą.
[„Praktyczny kucharz warszawski”, 1908]


UTRZYĆ MASŁO.

Dowolną lub odważoną ilość masła, trze się na misce z boku na bok na papkę aż z niego bańki występują. Masło słone wypłukać trzeba przed tarciem, jeżeli masło jest twarde to go w letnią wodę włożyć potrzeba. Dla zapobieżenia przylegania do łyżki to umaczaj w wrzącej wodzie i potem w zimnej. Masło nieczyste topi się przed utarciem, klaruje i przestudza.


KLAROWAĆ MASŁO.

Przeznaczone do klarowania przystawia się w radiu do miernego ognia i gotuje. Odstawiwszy czekaj póki wszelka nieczystość nie opadnie. Zbierz potem utworzoną zwykle na wierzchu skorupę, na koniec przelej masło przez sito włósiane do innego rądla, uważając aby się nic z osadu nic przymieszało.


ZBRUNATNIĆ MASŁO.

Ilość potrzebną masła w rądelku wystaw na wolny ogień i dopóty przypalaj dopóki nie nabędzie koloru brunatnego.


PRZYSMAŻYĆ MASŁO.

Potrzebną ilość masła trzymaj w rądelku nad ogniem dopóki się nie przesmaży, nie dozwalając aby się przypaliło.


WYPIEKANIE NA MAŚLE.

Wyklarowane masło przystaw do ognia, gdy to tak się rozgrzeje, że wrzucony kawałek ciasta na wierzch spływa, wtedy możesz zacząć wypiekanie. Piekąc nie należy poddawać mocnego ognia, bo masło brunatnieje, i pieni się co nie pozwala widzieć co się piecze. Nie trzeba także od razu kłaść dużo ciasta do rądla, gdyż masło pienić się zacznie i nie można wypiekać.
[„Szkoła kucharek”, 1848]. 

                              

                              

                              

Tak - jeszcze dziś - robi sie masło w podlaskich Pawełkach.


MASŁO RAKOWE.

Oczyszczonych raków z kiszeczki szyjkowej kóp 2 gotować bez żadnych przypraw nawet bez soli. Po ugotowaniu raków oskrobać kadłubki i nóżki z mięsa i utłuc na miazgę moździerzu. Masła niesolonego kwaterek 5 sklarować, zmieszać z potłuczonemi skorupkami i smażyć, dopóki masło nic nabierze czysto rakowego koloru. Wtedy odcedzić masło, sklarować, posolić do smaku, zlać w czyste słoi ki, zebrać jeszcze szum, jakiby na maśle się znajdował obwiązać płótnem, albo podziurawionym papierem przechować w suchej chłodnej spiżarni. Masło to może trwać pół roku.
Uwaga. Niektórzy radzą masło rakowe na tabliczki podzielone przechowywać w dużym słoju zimną wodą nalanym.


MASŁO SARDELOWE.

Sardelów suchych sztuk 40 namoczyć na godzinę w mleku prosto od krowy poczem rozłożyć na sicie, aby osiąkły i obeschły środkowe kiszeczki, wyjąwszy środkowe kiszeczki usiekać sardele z główkami i ogonkami. Masła niesolonego kwaterek 5 wypłókać dobrze i sklarować; usiekane sardele zawiązać w czysty kawałek używanego płótna, włożyć w masło i smażyć na bardzo wolnym ogniu przez pół godz. albo dopóty, dopóki masło nie straci pianki. Wyjąwszy płótno z sardelami, sklarować masło do czysta, dolać jeszcze kwaterkę świeżego, zasmażyć trochę : po wystudzeniu zlać w słoiki, zachować obwiązane płótnem lub pokłótem papierem.


MASŁO GORCZYCOWE.

Gorczycy czarnej kwartę jednę przebrać do czysta, przetłuc na pół wsypać do powązki przyrządzonej do cedzenia mleka. Gdy przyniosą mleko od krów, przelać takowego przez gorczycę 12 garncy. Przecedzone mleko zlać w czyste dzieżki, aby się zsiadło, zebrać śmietanę i zarobić masło masło; Wypłókać w czystej wodzie, posolić, do smaku i przechować na użycie. Masło to wybornie smakuje na przekąskę śniadaniową do chleba, albo bułeczek.
Uwaga. Z pozostałego mleka można ser zrobić.


MASŁO POZIOMKOWE.

Kwartę niesolonego wypłókanego masła sklarować i letniem jeszcze zalać pół górnca dojrzałych czysto obranych poziomek; nie trzeba jednak, aby były płókane, trzymać je tak przez 48 godzin w ciepłem miejscu, aby się masło nie skrzepło, poczem wylać na płótno rzadkie, zawiązać, zawiesić nu czem, aby w czyste naczynie ociekało. Zebrane masło smażyć w rądelku dobrze pobielanym dopóty, dopóki zupełnie się nie wyklaruje; osolić wtedy bardzo miałką czystą solą, a po przestudzeniu wlać w sloiki i obwiązać plótnem, albo pokłótym papierem, i przechowywać w dogodnej śpiżani.


MASŁO SZCZAWIOWE.

Szczawiu funtów 12 obetrzeć na sucho, każdy listek zosobna , i na blasze albo lasach wstawić w ciepły piec po chlebie. Gdy szczaw uschnie, utrzeć lub utłuc go na proszek w moździerzu; poczem wsypać do garnca masła solonego, ale nieprzestarzałego, i smażyć na wolnym ogniu przez pół godziny, albo i trochę dłużej, odbierając o ile można masła, które zlewać do słoików na przechowanie; resztę zaś wraz ze szczawiem włożyć w słój oddzielny; przyda się to na zupę, do potraw rozmaitych, na sos do sztuki mięsa.


MASŁO KUROPATWIE PO POLSKU.

Na 4 upieczone kuropatwy albo i kurczęta wziąć ćwierć funta masła świeżego, solonego, 4 duże łyżki bułeczki suchej utartej, sok z pół cytryny, łyżkę kwaśnej śmietany i szczyptę utartej gałki muszkatołowej; wszystko to zmieszać razem doskonale i ponakładać rozebrane kuropatwy, kurczęta, pulardy, albo kapłony. Podać na stół pod gorącą pokrywą.
Uwaga: Gdyby kto chciał, mógłby zamiast gałki muszkatołowej wziąć trochę imbiru, albo drobno usiekanych wymoczonych sardeli.



MASŁO RYDZOWE.

Rydzów maleńkich kopę wytrzeć na sucho, odrzucić korzonki, nalać letniem sklarowanem niesolonem masłem, wstawić na wolny ogień, który ma być koniecznie podniecony z olszowych węgli; smażyć zwolna na, strzegąc od przypalenia dopóty, dopóki rydze nie uschną zupełnie a masło się nic wyklaruje; wtedy odłączyć masło od rydzów, posolić w miarę, zlać w słoiki, obwiązać płótnem albo papierem pokłótym i przechowywać w suchem a chłodnem miejscu.


MASŁO PIECZARKOWE.

Świeżo zebranych pieczarek, byle nic robaczywych, funtów 3 oczyścić i podsuszyć trochę w letnim piecu: tak aby do połowy zwiędły; ułożyć je w rądlu dobrze pobielanym, nalać 5 kwaterkami niesolonego, wyklarowanogo masła i smażyć tak długo, aż masło zupełnie się oczyści; zlać je wtedy do słoików, a pieczarki przechować osobno, używać do wszelkich potraw z drobiu i cielęciny.
[„Kucharz polski”, 1911].


MASŁO RAKOWE.

Wziąść skorupki z 15 gotowanych raków, wyjąwszy wprzód mięso, potłuc na masę w moździerzu, włożyć w rondel dodać ćwierć funta masła i dusić 10 minut, wlać kilka łyżek gorącej wody, wymięszać włożyć tę całą masę w sitko i przelewać ją wodą zimną nad miską, dopóki kolor w uiej będzie. Gdy stwardnieje, wyjąć z wody i używać do czego potrzeba.


MASŁO SARDELOWE.

Ćwierć funta wypłukanych i oczyszczonych sardelek potłuc w moździerzu, wymięszać z 1/2 funtem masła, przefasować przez przetak (durszlak) i jest gotowe do użytku.
[„Tania kucharka”, rok wydania nieznany].

                 

                

Tradycyjne, polskie masło na... europejskich salonach.


Opracowanie: Leszek Horwath
Foto: Jan Ancypo, Leszek Horwath, archiwum
oraz witryny: skanseny.net,
fotopolska.eu i  laliny.mazowsze.pl

© JM MEDIA. All right reserved.

W publikacji wykorzystano:
1. „Praktyczny kucharz warszawski”. Zawierający 1503 przepisy różnych potraw, oraz pieczenia ciast i sporządzenia zapasów spiżarnianych. Wydanie dziewiętnaste z dodaniem 4-ch tablic kolorowych. WARSZAWA. Nakład Ferdynanda Hoesiek'a. 1908];

2 „Najnowsza kuchnia domowa”. Najnowsza polska książka kucharska zawierająca łatwe wskazówki w gotowaniu i przyrządzaniu używanych w życiu polskim zup, warzyw, sosów, potraw mięsnych i rybich, klusek, sałat etc. etc. Drukiem Księgarni i Drukarni Związkowej w Chrzanowie, rok wydania nieznany (zapewne przełom XIX i XX wieku);
3. „Szkoła kucharek” Czyli łatwy sposób wyuczenia się gotowania różnych potraw mięsnych i postnych na wzór dzieła P. Careme kuchmistrza Napoleona, ułożył L. Ł. Wydanie drugie. Kraków w Drukarni Józefa Czecha, 1848;
4. „Kucharz polski”. Dla młodych gospodyń. Podręcznik obejmujący 1553 przepisy kucharskie na wszelkie potrawy mięsne i postne, gotowane, smażone, pieczone, swojskie i obcych pomysłów pod właściwa sobie nazwą do polskiej kuchni wprowadzone oraz przepisy pieczenia ciast, tortów i przygotowania likierów przez Bronisławę Leśniewską, 1911;

5. „Tania kucharka”. Zawierająca liczne przepisy na tanie i smaczne przyrządzanie różnych potraw, o szczególnie zup, sosów, jarzyn, potraw mięsnych i postnych. Ułożyła Antonina Dz., Drukiem i nakładem G. Jalkowskiego Tow. Akc. w Grudziądzu. Biblioteka ludowa.Tom 17, rok wydania nieznany (zapewne przełom XIX i XX wieku);
6. „1560 ważnych wiadomości i przepisów z Techniki, Przemysłu, Rzemiosł, Rolnictwa i Gospodarstwa domowego. Poradnik Praktyczny”. Wydany staraniem P. W. Steinerta. Prezesa Berlińskiego Stowarzyszenia Rzemieślników, oraz P P . H. Bohm, W. Wackernagel, A. Bôhme, S. Salomon, W. Reetzke i innych, opracowany przez K. Halbauera, technika.
Warszawa. Nakładem Księgarni Braci iSzleifstein, Krakowskie-Przedmieście Nr. 402 wprost dolnego Kościoła Św. Krzyża. 1867].

 
Wróć ...
Napisz komentarz
  • Prosimy o komentarze odpowiadające tematowi newsa.
  • Personalne odniesienia do autorów artykułów i innych komentarzy będą usuwane.
  • Prosimy nie dodawać w komentarzach odnośnikow do swoich stron WWW. Takie komentarze również będą w całości usuwane.
  • Komentarze pozostawiane przez anonimowych, niezarejestrowanych użytkowników ukażą się na stronie dopiero po zaakceptowaniu przez moderatora.
Autor:
Komentarz:
TŁOCZNIA OWOCÓW PAWŁOWSKI
MELBA ZAPRASZA
EDYTA SZAST ZAPRASZA...
FESTIWAL ŚLĄSKIE SMAKI
KALENDARZ' 2017