Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Pliki cookies
Aktualności (ostatni kwartał)
Specjały
Przepisy i receptury
Przyprawy
Poradnik Babci Aliny
Gwarzenie przy warzeniu
Ćwierkanie na tapczanie
Wierszowane jodło
Pokochajmy chwasty
Zioła
Miody
Wody mineralne
Wokół kuchni i stołu
Obyczaje
Rękodzieło
Biblioteczka
Na wesoło
    Jasiek Plewa
Rozmaitości
Do pobrania
Redakcja
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
LISTA PRODUKTÓW TRADYCYJNYCH
BIBLIOTECZKA PDF
KUCHNIA WROCŁAWIA

JAKO PO GÓRALSKU POGWARZOWAĆ.

 

Telo wiersyków i pieśnicek napisali na kwałe góralskij gwary, ze jo już gemby nie bedem strzempił. Bo już tak piyknie o gwarze pedzieć nie poradze.
Pomyślołek se ino, ze jakby fto fcioł te śpasy opedzieć po góralsku, a we krwie tej gwary ni mo, to może popróbować chocioz w przyblizyniu. Ale do tego cosik trzeba o góralscyźnie wiedzieć.
Jo wom to syćko opowiem w ponktach, a wy się tego nauccie. Nauki nigdy dość.
- A A A +
Drukuj Drukuj
 E-mail  E-mail
RSS RSS
1. Gwara góralsko, jako syćkie gwary w Polsce - NIE MAZURZY. Sielenijakie cepry godajom na przykład: zyka, psysed, ksok, tsy... Dupajaś!  Tam, ka napisane „RZ” - godo się jako „Ż” abo „SZ”: rzyka, przysed, krzok, trzy, krzyceć, trzymać... Pojmujecie? Locego? Nie bedem tłumacył,  to się biere ze starodawności polskiego jenzyka. Tam ka jest „Ż”, „CZ”, „SZ” - godo się - „Z”, „C”, „S”. Nie wiedzioł tego nawet Wojtek Bogusławski, kie pisoł „Karkowioków i gorali”, mazurzył jako fcioł.

2. Straśnie wozno rzec w góralskiej gwarze - AKCENT... Górale majom -przepytujyim za mondrowanie - akcent inicjalny. Znacy się, ze zawse najmocni pedzom piyrsom sylabe. I to nawet w wyrazyniak przyimkowyk. Pod lasem, pieśnicka, zbójowanie, sielenijaki, na wyirchu, pod spodnicom, o gazdowaniu, przy watrze, parzenice, bacowie...

3. Jesce straśnij wozno rzec - ARCHAIZM PODHALAŃSKI. Nie strachojcie się, ino nastowcie usów. Nie taki diasek jako baba. W tyk syćkik śpasak tego archaizmu nie znacyłek. Ale wy, jak bedziecie fcieli troske jak gorale godać, musicie się ś niym skamracić. Som takie spółgłoski, co się nazywajom scelinowe, abo zwarto-scelinowe: „Ż”, („RZ”), „SZ”, „CZ”, „Z”, „S”, „C”. Kie po nik napisane „Y”, to się to „Y” godo jako „I”. Trzi, przised, krzicoł, siba, cisty, naziwać, sićko, przikrość, masina...

4. Kie się zejdom do kupki spółgłoski „K” i „T”, w gwarze zawsze to „K” pomiynio się na „F”. Doftory, heftary, fto fce, nieftorzy...

5. Trudno rzec - to pochylenia. Bystre mocie oko toście pewnie uwidzieli, ze roz się trafi napisać „strzempić”, a roz „strzympić”, roz „bedem”, a roz „bedym”. Wiycie cymu... bo tak  po prowdzie nie ma ani „Y”, ani „E”, ino cosik w środku. I wicie cymu... Abo, tam trza gembe (gymbe) stulić tak, jakoby się fciało pedzieć „Y”, ale z gymby wydusić „E”. Mozno by tak zapisać: wyecie cyemu... Bele fto tymu pochylyniu (pochyleniu) nie do rady. Ale się nie turbujcie. Wystarcy, jak będziecie piyknie na piyrsom akcentować, uzywać archaizmu podhalańskiego i nie mazurzyć. To już z wos mogom być siuhaje, hej!

Jesce by duzo pisać o ozkładaniu nosówek, abo o labializacyji, projetacyji... Na mój dusiu, nie bedem wos strasył. Jako te śpasy som napisane, tak je cytojcie, ino boccie na to, com hań wyzy pedzioł.

Niek będzie pokwolony... fto fce.

Jasiek Plewa  (MP 3)

 
* * * * * * * * *

Plewowy słownicek

bocyć - uważać, zważać
diasek - diabeł, bies
fto - kto
fcieć - chcieć
gymba - gęba
hań - tam
kie - kiedy, gdy
mondrowanie - mędrkowanie
pogwarzować - opowiadać, mówić, gwarzyć
pedzieć - powiedzieć
przepytujyim - przepraszam
skamracić - zaprzyjaźnić
sielenijaki - bylejaki
siuhaj - chłopak postawny, jak malowanie
turbować - przejmować



Foto i nagranie: Leszek Horwath
© JM Media 2006. All rights reserved.
 
Wróć ...
Napisał: ~Marta Opublikowano: 2014-03-31 12:47:52
Witam!
Czy ktoś z Państwa może mi wyjaśnić, co oznacza zwrot "na wyirchu"? Dziękuję z góry za pomoc i pozdrawiam

Marta
Napisał: ~Ceper z Podhala Opublikowano: 2014-04-02 18:06:32
"Na wiyrchu" - np. na górze (nie tylko w sensie wzniesienia), na szczycie, nad... (czymś, czymkolwiek)... ;-)
Nad babom tyz :-D
Napisz komentarz
  • Prosimy o komentarze odpowiadające tematowi newsa.
  • Personalne odniesienia do autorów artykułów i innych komentarzy będą usuwane.
  • Prosimy nie dodawać w komentarzach odnośnikow do swoich stron WWW. Takie komentarze również będą w całości usuwane.
  • Komentarze pozostawiane przez anonimowych, niezarejestrowanych użytkowników ukażą się na stronie dopiero po zaakceptowaniu przez moderatora.
Autor:
Komentarz:
TŁOCZNIA OWOCÓW PAWŁOWSKI
MELBA ZAPRASZA
EDYTA SZAST ZAPRASZA...
FESTIWAL ŚLĄSKIE SMAKI
KALENDARZ' 2017