Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Pliki cookies
Aktualności (ostatni kwartał)
Specjały
    Chronione w UE
        Prawo - Polska
        Prawo - UE
    Małopolski Festiwal Smaku
    Festiwal Ślaskie Smaki
Przepisy i receptury
Przyprawy
Poradnik Babci Aliny
Gwarzenie przy warzeniu
Ćwierkanie na tapczanie
Wierszowane jodło
Pokochajmy chwasty
Zioła
Miody
Wody mineralne
Wokół kuchni i stołu
Obyczaje
Rękodzieło
Biblioteczka
Na wesoło
Rozmaitości
Do pobrania
Redakcja
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
LISTA PRODUKTÓW TRADYCYJNYCH
BIBLIOTECZKA PDF
KUCHNIA WROCŁAWIA

OLEJ RYDZOWY.


Tradycyjny produkt z Wielkopolski został 15 czerwca 2009 r., na mocy Rozporządzenia Komisji Europejskiej nr 506/2009, wpisany do unijnego rejestru „Gwarantowanych Tradycyjnych Specjalności” (GTS).
„Rydz” (rydzyk, ryżyk, lennica, lnicznik, judra), to potoczna nazwa „lnianki” (łac. Camelina sativa L.) - jednej z najstarszych uprawnych roślin oleistych, blisko spokrewnionej z rzepakiem.
Poznański botanik prof. Marian Nowiński, pisząc o lniance, zwraca uwagę na znajdowanie  nasion tej rośliny podczas prac archeologicznych prowadzonych na Śląsku, Łużycach, w Turyngii i Brandenburgii. Duże ilości nasion znajdowano w wykopaliskach odsłaniających działalność prasłowiańskich ludów kultury łużyckiej oraz na terenie Biskupina, co świadczy o powszechnym występowaniu (a może także uprawie) lnianki już przed trzema tysiącami lat.
- A A A +
Drukuj Drukuj
 E-mail  E-mail
RSS RSS
Od tej właśnie powszechności występowania lnianki (rydza), bynajmniej nie z grzybobrań, wywodzi się znane staropolskie powiedzenie: „lepszy rydz, niż nic”.
 
Warto wiedzieć, iż do połowy XX wieku większość olejów jadalnych w Polsce pochodziła z tłoczonych na zimno, charakterystycznych, rdzawych nasion lnianki, więc smak tego oleju powinni dobrze jeszcze pamiętać dzisiejsi 70. i 80. latkowie. 
Przed około 60 laty ze sklepowych półek olej rydzowy został skutecznie wyparty przez olej rzepakowy (rzepak dawał dalece obfitsze plony), a później słonecznikowy i inne oleje jadalne.
 
Jest olej rydzowy jednym z nielicznych olejów łatwo rozpoznawalnych po charakterystycznym zapachu i cebulowo-gorczycowym (lekko korzennym) smaku. Ma ciepłą, złocistą i  złocisto-zielonkawą barwę.
Kolejną ciekawą jego cechę stanowi wysoka trwałość, mimo dużej zawartości prozdrowotnych a zatem łatwoutlenialnych kwasów tłuszczowych, wynikająca z naturalne bardzo wysokiej zawartości antyutleniaczy (z grupy tokoferoli, do których należy między innymi witamina E).

Skład kwasów tłuszczowych w tym oleju rydzowym jest bardzo korzystny dla naszej diety (kwasy nasycone zaledwie 10-11%, kwasynienasycone nawet do 90%; w tym: jednonienasycone - około 36% i wielonienasycone, znane jako Omega 3 - około 54%), a jedna łyżeczka dostarczyć może organizmowi niezbędną dzienna dawkę nienasyconych kwasów tłuszczowych obniżających poziom „złego” cholesterolu i  zapobiegających chorobom serca, układu krążenia (miażdżyce i inne) oraz problemom z nadwagą.

Wartość odżywcza 100ml oleju rydzowego to: energia 37 kJ/g (9 kcal/g),  białko 0g, węglowodany 0g, cholesterol 0mg, błonnik 0g, sód 0g, tłuszcz ogółem 93g (w tym kwasów: nienasyconych 7g, jednonienasyconych 32g, wielonienasyconych 54g).
 
Badania właściwości oleju rydzowego prowadzono w warszawskim Instytucie Żywności i Żywienia, zaś badania kliniczne dowiodły, że  poziom „złego cholesterolu u pacjentów, którym olej rydzowy podawano przez dwa tygodnie, spadł aż o 12 % !!!

Ze względu na lekko korzenny posmak znakomicie nadaje się do wszelkich warzywnych sałatek, surówek czy śledzi w oleju, a także  kasz i białego sera. Jego smak i aromat świetnie  harmonizuje ze wszelkimi potrawami, do których dodaje się drobno pokrojoną cebulę i czosnek.
Warto wiedzieć, że olej ten był szczególnie popularny w okolicach Szamotuł, a jego spożycie radykalnie wzrastało w okresie postów (okrasa do potraw, a także dodatek do chleba).
 
Jeszcze kilka lat po wojnie olejarnia szamotulska kontraktowała lniankę u okolicznych rolników, jednak wkrótce jej podstawowym surowcem stał się rzepak, który powoli wypierał lniankę z upraw. (…) Ta stara roślina oleista wraca na pola wokół Szamotuł za sprawą państwa Krystyny i Jerzego Justów, którzy (…) tłoczą właśnie olej z lnianki. Nazwali go olejem rydzowym - bo taka jest ludowa nazwa rośliny, prawdopodobnie wywodząca się od rdzawej, czyli przypominającej kolor rydzów, barwy nasion.
(…) Jerzy Just mówi, że zainteresowali się olejem z lnianki ze względu na jego walory smakowe i zapachowe. (…) Pan Jerzy może mówić o lniance długo i niezwykle interesująco. Zna jej historię, walory, odmiany.
Tę historię państwo Justowie wykorzystują w promocji swojego oleju - w ten sposób pokazują, że jest on wyjątkowy, specyficzny i tradycyjny. No i związany poprzez surowiec z miejscem pochodzenia. Nic dziwnego, że olej rydzowy sprzedaje się doskonale, co wiąże się także z wielkopolskimi zwyczajami kulinarnymi: tłoczony na zimno olej dodaje się do postnej cebuli czy ziemniaków, przyprawia się nim śledzie.(…)
 
Olej wyrabiany jest w sposób tradycyjny. Lnianka ma bardzo drobne nasiona, więc można je wyciskać tylko prasą hydrauliczną. Takich pras już się nie produkuje, państwo Justowie mają urządzenie pochodzące z lat 60. Aby olej nie stracił swych wartości odżywczych, miazga podgrzewana jest do 38 stopni C. Wyciśnięty olej przepuszcza się przez bawełniane filtry, a następnie odstawia do klarowania. Potem przelewany jest do estetycznych, szklanych butelek.
Wbrew temu, co sądzi się o olejach tłoczonych na zimno, że są wyrobem krótkotrwałym, olej rydzowy można przechowywać przez 6 miesięcy, co również potwierdziły badania Instytutu Żywności i Żywienia.
Klienci docenili walory oleju państwa Justów. Z czasem, a zwłaszcza, jak podkreśla pani Krystyna, gdy otrzymali „Perłę”, mają mnóstwo zamówień. Nie zawsze udaje im się sprostać temu popytowi, choć produkują około 6 tys. l oleju rocznie… - pisze Izabela Byszewska w artykule pt. „W poszukiwaniu tradycji”, opublikowanym na łamach „AgroSmaku” (nr 3/2006).
 
Przeciwutleniacze (opóźniające m.in. procesy starzenie się skóry) obecne w składzie oleju rydzowego, w tak dużych ilościach, zwróciły także uwagę kosmetologów zalecających stosowanie maseczki odżywczej na nim opartej.

Składniki:
2 łyżki jogurtu naturalnego lub kefiru, łyżeczka miodu i łyżeczka oleju rydzowego.

Wykonanie:
Składniki wymieszać, a gotową papkę nałożyć na twarz na mniej więcej 20 minut.
Po tym czasie umyć twarz ciepłą wodą i przetrzeć tonikiem.
Maseczka działa odżywczo na skórę twarzy, poprawia też jej koloryt.
 
To jednak o lniance i oleju rydzowym nie wszystko. Na olej łakomym okiem spogląda także branża… paliwowa - szczególnie po wejściu w życie (1 stycznia 2007 roku) ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych.
Specjaliści od paliw uważają, że lnianka może być alternatywą dla rzepaku, z dwóch zasadniczych powodów:
* stosunkowo niskich wymagań agrotechniczne, odporności na suszę i wymarzanie, szybkie dojrzewanie,
* wysokiego tzw. współczynnika zaolejenia (około 40%), gęstości i niskiej temperatury krzepnięcia.
 
Tak oto tradycja - olej rydzowy został wpisany na „Listę Produktów Tradycyjnych” 25 sierpnia 2006 r., w dziale „Oleje i tłuszcze” - łączy się ze współczesnością.
 
Zdając sobie sprawę, że nie każdemu przypadną do gustu walory smakowe, namawiam jednak Państwa, by sięgać  po tę substancję, choćby tylko ze względu na jej arcyciekawą, prozdrowotną zawartość i wartość.


TU DO POBRANIA:

    
       < - - - - Wniosek o rejestrację

     
     < - - - - - Rozporządzenie KE


 
Tekst: Leszek Horwath
Foto: archiwum
© JM Media. All rights reserved.
 
Wróć ...
Napisał: ~maskonur Opublikowano: 2011-02-15 13:22:44
W dziecięcych latach u moich Ciotek w okolicach Czarnkowa zajadaliśmy się cebulą skrapianą olejem rydzowym. Pycha!

Pozdrawiam Krucz i Ciszkowo !
Napisał: ~eradycator Opublikowano: 2011-04-03 19:11:05
Mam 1 kg lnianki jarej i wkrótce posieję.....
Napisał: ~Robert Opublikowano: 2011-05-01 15:29:49
Okolice Kozienic. Drobno pokrojona cebulka zmiękczona solą, a następnie nasączona olejem rydzowym. Pycha z chlebem! )
Napisał: ~Nie_Podpisany Opublikowano: 2011-07-05 00:33:19
Nie znam jeszcze tego smaku, ale przy następnej wizycie w Polsce koniecznie muszę go spróbować.
Napisał: ~Anna Opublikowano: 2011-09-07 13:29:11
Łyżka oleju rydzowego i do tego troszeczkę świeżej bułeczki - można maczać i jeść. PYCHA! Oczywiście nie zapomnij, że nie jemy innych tłuszczów w nadmiarze
Napisał: ~Anna Opublikowano: 2011-09-07 13:32:52
olej RYDZOWY i olej lniany to nie jest to samo!
Napisał: ~Anna Opublikowano: 2011-09-07 13:34:01
Polecam, jest wspaniały w smaku.
Napisał: ~mirka Opublikowano: 2012-01-11 12:19:10
Gdzie można go kupić?
Napisał: ~Marek Opublikowano: 2012-01-14 18:27:56
Widziałem go na targu w Śremie /czynny w soboty, środy/.
Napisał: ~puzonik48 Opublikowano: 2012-01-14 18:54:34
Dlaczego tego oleju nie spotykamy w naszych sklepach?
Napisał: ~Michał Opublikowano: 2012-01-19 16:32:03
Bardzo dobry olej do sałatek lub innych dań na zimno. Ostatnio kupiłem go w sieci.
Napisał: ~Franken Opublikowano: 2012-01-25 13:49:41
To wygląda na żart, ze tradycyjny produkt, nie jest dostępny w każdej Biedronce!
Tradycyjnie produkty powinny być moim zdaniem znane i powszechnie dostępne, a w krajowej gastronomii zajmować wysokie miejsca w karcie dań.

Napisał: ~teresa Opublikowano: 2012-01-31 13:04:00
Nie przepadam za oliwą z oliwek ale gdy kupiłam olej rydzowy, to mogę go jeść i z ziemniakami i ze śledzikiem, ma charakterystyczny smak który mi odpowiada. Polecam.
Napisał: ~Katrin Opublikowano: 2012-03-07 23:12:42
Olej rydzowy ma dużo dobroczynnych kwasów omega 3. Polecam:-)
Napisał: ~Iluvatar Opublikowano: 2012-07-05 21:42:37
Właśnie maczam w tym bułkę....może lepsza by była dyniowa? Jadam dziwne rzeczy- to jak kolacja pierwszych chrześcijan.
Konieczne jest czerwone wino: piwo nie jest O.K, ale też smaczne. Jutro kupie wino i dyniowe bułki, mam jeszcze pół butelko oleju.
Napisał: ~Iza Niemczewska Opublikowano: 2012-08-11 13:34:19
W latach 50-tych ub. wieku ten olej, w okolicy Poznania, kupowało się prosto z beczek (nalewano do przyniesionej butelki) - mój smak z dzieciństwa rewelacja. Można teraz kupić w sklepach ze zdrową żywnością
Napisał: ~Piotrek Opublikowano: 2012-09-03 13:45:46
Ten olej można kupić w Pile na rynku przynajmniej w soboty od starszego miłego pana. Ja z ciekawości zapytałem co to jest i miło sobie pogawędziliśmy. Zachęcam i pozdrawiam.
Napisał: ~kuna Opublikowano: 2012-11-13 10:14:21
Błagam nie piszcie bzdur, że tłuszcze należy ograniczać, bo nie trzeba. Należy je jeść mega dużo. Ograniczać należy węglowodany to nimi żywią się rak, cukrzyca i miażdżyca. A ten olej patrząc na skład może nawet leczyć te choroby. Pomagają też w zespole metabolicznym.
Napisał: ~Piotr Opublikowano: 2012-11-26 15:08:50
A ja kupię sobie taki olej u Ryśka w Zbiersku.
Napisał: ~Albercik Opublikowano: 2012-12-06 21:20:40
Produkuje go również Pan Gałkowski w Grodzisku Wielkopolskim.
Napisał: ~pawkin Opublikowano: 2013-07-08 22:59:41
A ja kupuje u sympatycznego Pana na Lazarskim jako towar spod lady....
Napisał: ~loss Opublikowano: 2013-07-29 18:24:08
Polecam!! Jest pyszny z samym domowym chlebkiem - kupuje od pana na bazarze.
Napisał: ~Gabriela Opublikowano: 2013-12-03 23:16:09
Czy olej lniany to jest to samo co olej z lnianki?
Napisał: ~maria1946 Opublikowano: 2013-12-21 13:01:09
Znam, kupuję w Grodzisku, ale bardziej lubię rzepakowy z Grodziska - pycha z cebulą i serkiem i do tego ziemniaki, polecam. Kupuję tylko w Grodzisku, bo prosto z produkcji, a nie z rynków nie wiadomo jak długo leżące. Zastanawiają mnie powyższe wartości odżywcze - czy to prawda? Pozdrawiam i polecam.
Napisał: ~bea Opublikowano: 2014-04-06 10:09:20
Gdzie można kupić olej rydzowy, na jakim rynku czy placu targowym w okolicy Wielenia, Krzyża, Piły...? Bardzo lubię ten olej i wiem, że najlepszy jest z pierwszej ręki producenta i dlatego proszę o podpowiedź . Jakiś czas temu kupowałam ten olej na ryneczku w Wieleniu, ale teraz nie ma tych osób. Pozdrawiam.
Napisał: ~marian just Opublikowano: 2014-09-12 18:30:39
Sam jadłem olej z solą, cebulką i razowy chleb lub wiejski z pieca. Chleb porządna potrawa - prosta syta i zdrowa.
Napisał: ~marian just Opublikowano: 2014-09-12 18:32:42
Na targowisku oleju nie kupisz. Zaraz skarbówka, sanepid - tych mądrali mnóstwo - ograbia cię ze wszystkiego :-(
Napisał: ~ZP Opublikowano: 2016-02-23 11:52:18
To takze surowiec do produkcji paliwa lotniczego
https://en.wikipedia.org/wiki/Camelina_sativa
Napisz komentarz
  • Prosimy o komentarze odpowiadające tematowi newsa.
  • Personalne odniesienia do autorów artykułów i innych komentarzy będą usuwane.
  • Prosimy nie dodawać w komentarzach odnośnikow do swoich stron WWW. Takie komentarze również będą w całości usuwane.
  • Komentarze pozostawiane przez anonimowych, niezarejestrowanych użytkowników ukażą się na stronie dopiero po zaakceptowaniu przez moderatora.
Autor:
Komentarz:
TŁOCZNIA OWOCÓW PAWŁOWSKI
MELBA ZAPRASZA
EDYTA SZAST ZAPRASZA...
FESTIWAL ŚLĄSKIE SMAKI
KALENDARZ' 2017