Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Pliki cookies
Aktualności (ostatni kwartał)
Specjały
Przepisy i receptury
Przyprawy
Poradnik Babci Aliny
Gwarzenie przy warzeniu
Ćwierkanie na tapczanie
Wierszowane jodło
Pokochajmy chwasty
Zioła
Miody
Wody mineralne
Wokół kuchni i stołu
    Rady gospodarskie
Obyczaje
Rękodzieło
Biblioteczka
Na wesoło
Rozmaitości
Do pobrania
Redakcja
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
LISTA PRODUKTÓW TRADYCYJNYCH
BIBLIOTECZKA PDF
BABCIA ALINA NA FACEBOOKU
BABCYNE GWARZENIE - WANDA CZUBERNATOWA
NASZ PROFIL NA fACEBOOK'U - ZAPRASZAMY
KUCHNIA WROCŁAWIA
STOWARZYSZENIE MAŁOPOLSKIE DZIEDZICTWO SMAKU
OGÓLNOPOLSKIE STOWARZYSZENIE SZEFÓW KUCHNI I CUKIERNI
PORTAL GASTRONOMICZNY GastroWiedza.pl

O JADALNI I KREDENSIE.


Kredens, jako samodzielny mebel, pojawił w XVII-wiecznej Anglii, ale jadalniach zadomowił się na dobre dopiero na przełomie XVIII i XIX wieku.
W polskich pałacach i dworach mianem kredensu określano pomieszczenie, najczęściej znajdujące się między kuchnią a jadalnią. Przechowywano tam zastawy stołowe, sztućce, a także obrusy, chusty i chusteczki. Tam też potrawy nabierały ostatecznego kształtu przed podaniem ich na stół. Wypełniano więc wazy zupami, układano posiłki na tacach, dekorowano je, a trunki rozlewano w kieliszki. Było to także miejsce pracy służby odpowiedzialnej za obsługę stołu.
Jeszcze nie tak dawno był kredens „dyżurnym” i niezbędnym meblem obecnym w kuchni lub jadalni.

- A A A +
Drukuj Drukuj
 E-mail  E-mail
RSS RSS
Zazwyczaj składał się z zestawu szafy lub komody, jednej lub więcej szuflad oraz nadstawki z przeszklonymi witrynami. Dolna jego część (także szuflady) była głęboka, gdyż miała umożliwiać wygodne przechowywanie niezbędnego wyposażenia stołu.
 
„Siostrą” kredensu była serwantka (z francuskiego - servante), czyli wolno stojąca, przeszklona z trzech stron szafka z półkami do przechowywania i eksponowania porcelany, szkła, sreber i innych elementów zastawy stołowej.
Była ona bardziej meblem dekoracyjnym, niż użytkowym (z francuskiego: service - serwis, zastawa stołowa; servir - usługiwać).

Współcześnie kredensy sporadycznie spotyka się w naszych domach, ale wiele osób wspomina je z nostalgią, przywołując w pamięci choćby pieczołowicie krochmalone przez babcię obrusy, lśniące, polerowane przed każdymi świętami sztućce czy wreszcie chowane za talerzami łakocie dla dzieci.

Sięgnijmy do książki kucharskiej Małgorzaty Bogackiej, wydanej w Nowym Sączu, w 1896 r. nakładem i drukiem J. K. Jakubowskiego.
Pełny jej tytuł brzmi dość „barokowo”, znamiennie dla tamtych czasów - „Powszechna Kuchnia Swojska oparta na wieloletniem doświadczeniu i zdrowotno-dyetetycznych zasadach, obejmująca ogólne pouczenie, jakoteż szczegółowe wskazówki, i przepisy przyrządzania tanich i smacznych, a przytem zdrowych pokarmów i napojów wszelkiego rodzaju oraz wszelkie wiadomości i sekrety kuchenne z przydaniem dyspozycyi obiadowych, na wieczerze i wszelkie przyjęcia i uroczystości doroczne, zamiany wag i miar dawniejszych na teraźniejsze i odwrotnie etc. etc.”.
Dzieło to obok przepisów przynosi także cenne uwagi dotyczące prowadzenia domu.
Poniżej publikujemy - zachowując pisownię oryginału - fragment traktujący o sztuce utrzymania w porządku jadalni i kredensu.


JADALNIA
- KREDENS, UTRZYMYWANY W PORZĄDKU -
CZYSZCZENIE SZKŁA I WSZELKICH NACZYŃ STOŁOWYCH.
 
Pokój, przeznaczony na jadalnię powinien być obszerny, gdyż w domach otwartych (a osobliwie na wsi) gość bywa częsty, a nawet liczny. W jadalni jest wielce pożądanym kominek, dający przyjemne ciepło w zimie. Kominki z wgłębieniem na ogrzanie potraw lub talerzy, są bardzo użyteczne dla gospodyń. W pokoju jadalnym mieści się także kredens, obejmujący całą zastawę stołową.

Gdy jadalnia jest przyległą kuchni, można od strony dotyczącej ściany wybić w murze otwór, zamykany na drzwiczki, którym potrawy z kuchni do pokoju, a talerze do zmywania odwrotną stroną, mogą przechodzić bez potrzeby otwierania drzwi.

To bardzo praktyczne urządzenie zalecamy gospodyniom, osobliwie na wsi.

W jadalni stół powinien być mocny, duży, rozkładany, pokryty skórą amerykańską - barwy, naśladującej słoje drzewa, lub innej. Takie pokrycie dozwala się z łatwością zmywać gąbką, zmaczaną w wodzie.
W jadalni obok zwykłych sprzętów jest wielce wygodną lampa w postaci żyrandola (pająka) zawieszonego nad stołem.
 
Naczynia stołowe, składające kredens powinny być utrzymywane w czystości. Co kwartał należy przejrzeć i zliczyć talerze, półmiski, porcelanę, szkła, noże, widelce i t. p. sprzęty kredensowe. Stłuczone, lub zepsute potrzeba bezzwłocznie zastąpić nowemi, aby nie ponosić znaczniejszego wydatku wtedy, gdy się większy brak okaże. Tym sposobem przyzwyczaja się służbę do porządku, która zwykle, nie czując dozoru dopuszcza się niedbalstwa.

Naczynia porcelanowe są najpiękniejsze i najtrwalsze; takich też do stołu najstosowniej używać.

Talerze zmywa się najpierw w wodzie gorącej, a potem dopiero w zimnej. Praktyczne są wielce naczynia i wyroby posrebrzane, platerowane - tak zwane chińskie srebro.
Serwis na 6 osób można dostać w znanej powszechnie fabryce krajowej pp. Jakubowskiego i Jarry w Krakowie za 25. złr. może on na 15 lat i dłużej służyć. Noże powinny mieć na końcu ostrza okrągłe, nożyki zaś owocowe ostro zakończone.
 
Najłatwiejszy sposób mycia serwisu jest: włożyć sztućce i łyżki po każdem użyciu do ciepłej wody i wytrzeć na sucho starem płótnem lub też starą serwetą. Czyści się zaś wszystkie wyroby platerowane proszkiem, (który nabyć można u tej samej firmy) wycierając skórką jelenią lub flanelą na sucho. Czarne zaś plamy usuwa się za pomocą zwilżenia każdego zanieczyszczonego przedmiotu amoniakiem - potem zmywa się wodą - a w końcu proszkiem powyższym i skórką czyści się do połysku.

Ostrze noży jako też i widelcy czyści się najlepiej drobno - ziarnistym papierem szmirglowym.

Szkła i karafki kredensowe są najlepsze z kryształu; szkło wprawdzie jest tańsze, ale się z łatwością tłucze i nie przedstawia tem samem oszczędności. Kryształ bezbarwny wygląda najpiękniej ; powinien też służyć dla gości, szkła zaś można używać do użytku powszedniego.

Szkło myje się wodą, nie przelewając jednak jej z jednego naczynia do drugiego: jak to czyni służba. Po wytarciu do sucha przewraca się szklanki i inne naczynia dnem do góry; jest to jedyny praktyczny sposób, zabezpieczający je od zanieczyszczenia we wnętrzu przez pył.
Wszelkie naczynia stołowe należy zmywać wodą gorącą i wytrzeć starannie do suchości.

Do czyszczenia karafek służy roślina, zwana pomornikiem, lub skorupy z jaj, wreszcie mięte kawałki papieru. Po wlaniu małej ilości wody wprowadza się te ciała i kłóci mocno: pył, plamy i wszelka nieczystość ustępują zaraz, i pozostaje tylko karafkę wypłukać. Porcelanę czyści się szmatą, zwilgoconą w wodzie, ługu, roztworze potażu lub sody. Naczynia srebrne czyści się jak wyżej - wyzłacane zaś najlepiej myć lekko miękką szczoteczką maczaną w spirytusie, roztworzonym wodą. Naczynia miedziane potrzeba oczyszczać za pomocą mieszaniny z 1 części miałkiego piasku i 1/10 części mąki, które nabiera się na szmatę, zmaczaną w occie, następnie wyciera ją się do suchości i połysku. Można je też czyścić sproszkowaną cegłą. Rądle czyszczą się wodą gorącą z popiołem, lichtarze; po wystawieniu na działanie ognia, aby się pozbyły nieczystości z łoju lub stearyny, czyszczą się podobnie jak rądle. Następnie dla nadania połysku używa się oliwy, w której się macza szmatę.

Czyszczenie naczyń rogowych dokonywa się, pocierając je szmatą miękką, maczaną w oliwie i pomieszaną z ziemią.

* * * * *

P. S.
Z kredensami spotykamy się na królewskich dworach już w XII wieku. Nie były jednak meblami, lecz... dziełami jubilerów.
Wykonywano je ze złoconego srebra. Na bogato zdobionej podstawie umieszczano trzon, zazwyczaj o formie łodygi, z której szczytu wychodziły „gałązki”. Na nich zawieszano oprawione w srebro... smocze języki (!!!), które uważano nie tylko za jedno z najskuteczniejszych antidotów na wszelkie trucizny, ale także skuteczny „środek” odstraszający potencjalnych trucicieli dybiących na życie monarchów i królewskich rodów.
To jednak zupełnie inna historia.


(jph)
Foto: archiwum
 
Wróć ...
Napisz komentarz
  • Prosimy o komentarze odpowiadające tematowi newsa.
  • Personalne odniesienia do autorów artykułów i innych komentarzy będą usuwane.
  • Prosimy nie dodawać w komentarzach odnośnikow do swoich stron WWW. Takie komentarze również będą w całości usuwane.
  • Komentarze pozostawiane przez anonimowych, niezarejestrowanych użytkowników ukażą się na stronie dopiero po zaakceptowaniu przez moderatora.
Autor:
Komentarz:
FAKRO - OKNA Z POMYSŁEM!!!
NATURALNIE!!! Z BESKIDU NISKIEGO.
LEGENDARNY SMAK !!!
TŁOCZNIA OWOCÓW PAWŁOWSKI
RZEMIEŚLNICZE WYROBY MASARSKIE
MELBA ZAPRASZA
EDYTA SZAST ZAPRASZA...
FESTIWAL ŚLĄSKIE SMAKI
KALENDARZ' 2017