Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Pliki cookies
Aktualności (ostatni kwartał)
Specjały
Przepisy i receptury
Przyprawy
Poradnik Babci Aliny
Gwarzenie przy warzeniu
Ćwierkanie na tapczanie
Wierszowane jodło
Pokochajmy chwasty
Zioła
Miody
Wody mineralne
Wokół kuchni i stołu
    Rady gospodarskie
Obyczaje
Rękodzieło
Biblioteczka
Na wesoło
Rozmaitości
Do pobrania
Redakcja
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
LISTA PRODUKTÓW TRADYCYJNYCH
BIBLIOTECZKA PDF
KUCHNIA WROCŁAWIA
OGÓLNOPOLSKIE STOWARZYSZENIE SZEFÓW KUCHNI I CUKIERNI

W PRZEMYSKIEJ KUCHNI MIESZCZAŃSKIEJ.


Wiadomości o kuchni, jako odrębnym pomieszcze­niu do przygotowywania posiłków znamy już ze starożytności.
Najbogatsze informacje o jej wyglądzie i sposobie funk­cjonowania odnoszą się do czasów niedawnych, przede wszystkim do wieku XX, ale i wiek XIX, szczególnie jego 2. połowa, jest dosyć obszernie udokumentowany. Z tego okre­su, głównie z drugiej połowy XIX i pierwszej połowy XX w., zachowało się najwięcej zabytków.
- A A A +
Drukuj Drukuj
 E-mail  E-mail
RSS RSS

Kuchnie były zwykle umeblowane skromnie ­tylko w najniezbędniejsze sprzęty. Od drugiej połowy XIX w. jed­nym z najważniejszych mebli stal się kredens. (...)

Drugim niezbędnym w kuchni meblem był stół. (...)
Ponadto w kuchni znajdowały się dodatkowe szaf­ki, stołki i taborety, zwykle też różnego rodzaju półki i półeczki. (...)

Bardzo przydatne, spotykane właściwie w każdej kuchni, były komplety pojemników na produkty sypkie i przyprawy. Wykonane z fajansu lub porcelany, opatrzo­ne były napisami informującymi o zawartości, zdobione na ogół motywami kwiatowymi lub geometrycznymi. W domu używano talerzy, półmisków, kubków, wykona­nych zazwyczaj z fajansu lub grubej porcelany - nie tyl­ko dlatego, że takie wyroby były tańsze, ale tez z powo­du ich trwałości. Naczyniem, które obecnie właściwe wyszło z użycia, jest fajansowa forma na budyń. Budynie dawniej były podawane na półmisku, przeważnie w po­staci „kopułki” ozdobionej wypukłymi wzorami, np. motywami kwiatów tub owoców. Temu właśnie służyły formy, w których zastygała masa budyniowa.

Żadna kuchnia nie może obejść się bez garnków i innych naczyń do gotowania potraw. Już w XVII wieku pojawiły się garnki miedziane, a rozpowszechniły się szczególnie w wieku XIX. Naczynia miedziane były dro­gie, dlatego starano się zastępować je tańszymi - już pod koniec XIX w. pojawiły się więc garnki emaliowane i alu­miniowe. Ponieważ naczynia miedziane były trwalsze, zachowało się ich do naszych czasów stosunkowo dużo, pozostałych - niewiele.
W ciągu wieków pojawiło się wiele urządzeń ułatwiających pracę w kuchni. Najstarszy rodowód, sięgający co najmniej XVIII w., ma młynek. Młynki mniejsze, „deli­katniejsze” służyły do mielenia kawy, większe, o masyw­niejszej konstrukcji, także do mielenia zboża na kaszę.

Przedmiotem obecnie właściwie nieznanym jest patelnia do palenia kawy. Przez długie lata najczęściej kupowano zielone ziarna kawy i palono je w domu, zgod­nie z własnym upodobaniem. Można tez było kupić kawę już upaloną, najlepiej w palami funkcjonującej w danym mieście, co dawało gwarancję świeżości i aromatu. W Przemyślu, w początkach XX w. takim zakładem, posiadającym własne, firmowe puszki, była palarnia Juliana Szan­cera.
Paloną i zmieloną kawę przyrządzano różnymi sposo­bami, często w specjalnych maszynkach do parzenia kawy, działających na podobnej zasadzie jak dzisiejsze ekspresy przelewowe.


Jeszcze w wieku XIX wszelkie przetwory, nie tylko z owoców i warzyw, ale również mięsne, w tym rozmaite wę­dliny, przygotowywano we własnym zakresie. Bardzo przy­datne okazały się tu: maszynka do mielenia mięsa, funkcjonująca do dziś właściwie w niezmienionej formie, i maszynka do wyrobu kiełbas, będąca wyspecjalizowanym rodzajem tej pierwszej. Na tej samej zasadzie działała też maszynka do soku, o wydłużonym korpusie, zakończonym blokującą śrubą z wylewem na sok z boku, i z gęstym sitkiem dostosowanym kształtem do korpusu.
Do wyciskania soku używano też bardziej trady­cyjnej praski, w której owoce zgniatano przy pomocy drewnianego, płaskiego tłoka na gwintowanym trzpieniu.

Do przechowywania przetworów używano różnych naczyń. Na początku XX w. już dość powszechnie  stosowano tzw. słoje Wecka. Kapustę i ogórki kiszono jednak w beczkach, zwykle drewnianych, a w wypadku skromniejszych potrzeb - w kamionkowych lub fajansowych beczułkach. Garnki tzw. kamienne, czyli ze specjalnej kamionki, używane były do przechowywania m. in. takich artykułów żywnościowych, jak smalec i mleko. Garnki do mleka miały specjalny wylew - „dzióbek”.
Kuchnie drugiej połowy XIX i pierwszej połowy XX w., w porówna­niu z kuchniami z wcześniejszych okresów, zwykle ciem­nymi, często bez okien i zadymionymi, były pomieszczeniami jasnymi, na ogół pełnymi światła padającego z dużego okna. Można powiedzieć, ze miały radosny charakter. Zdobiły je liczne dodatkowe elementy - właściwie w każdej kuchni wisiała co najmniej jedna płócienna, haftowana makatka z odpowiednią sentencją i obrazkiem. Półki kredensu dekorowały wycinane w „ząbki” haftowane szlaczki. Na brzegach pólek lub na ścianach wisiały haftowane lambrekiny, a na oknach firanki - zwykle tzw. zazdrostki. Jeśli kuchnia miała przeszklone drzwi wejściowe, wówczas i na nich wisiały odpo­wiednie firanki.
Od wprowadzenia elektryczności pojawiła się elektryczna lampa kuchenna, prosta i oszczędna w for­mie, zawieszona pośrodku sufitu.


Tekst: Dorota Zahel
Foto: Marek Horwat
Muzeum Historii Miasta Przemyśla
 
Wróć ...
Napisz komentarz
  • Prosimy o komentarze odpowiadające tematowi newsa.
  • Personalne odniesienia do autorów artykułów i innych komentarzy będą usuwane.
  • Prosimy nie dodawać w komentarzach odnośnikow do swoich stron WWW. Takie komentarze również będą w całości usuwane.
  • Komentarze pozostawiane przez anonimowych, niezarejestrowanych użytkowników ukażą się na stronie dopiero po zaakceptowaniu przez moderatora.
Autor:
Komentarz:
TŁOCZNIA OWOCÓW PAWŁOWSKI
RZEMIEŚLNICZE WYROBY MASARSKIE
MELBA ZAPRASZA
EDYTA SZAST ZAPRASZA...
FESTIWAL ŚLĄSKIE SMAKI
KALENDARZ' 2017