Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Pliki cookies
Aktualności (ostatni kwartał)
Specjały
Przepisy i receptury
    Wigilia i Boże Narodzenie
    Karnawał
    Wielkanoc
    Chleb, bułki i bułeczki
    Pieczywo obrzędowe
    Przystawki
    Zupy i polewki
    Potrawy z baraniny
    Potrawy z drobiu
    Potrawy z dziczyzny
    Potrawy z grzybów
    Potrawy z mąki
    Potrawy z mięs różnych
    Potrawy z ryb
    Potrawy z warzyw
    Potrawy z wieprzowiny
    Potrawy z wołowiny
    Jedno danie
    Napoje i kompoty
    Ciasta
    Desery
    Z miodem i na miodzie
    Nalewki i wódki
    Owoce i warzywa
    Przetwory
    Wyroby wędliniarskie
Przyprawy
Poradnik Babci Aliny
Gwarzenie przy warzeniu
Ćwierkanie na tapczanie
Wierszowane jodło
Pokochajmy chwasty
Zioła
Miody
Wody mineralne
Wokół kuchni i stołu
Obyczaje
Rękodzieło
Biblioteczka
Na wesoło
Rozmaitości
Do pobrania
Redakcja
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
LISTA PRODUKTÓW TRADYCYJNYCH
BIBLIOTECZKA PDF
KUCHNIA WROCŁAWIA

CYTRYNA ZWYCZAJNA (łac. Citrus Limon Burm.).


Jest rośliną z rodzaju cytrus, rodziny rutowate. Ojczyzną cytryny jest Azja, jednak dokładne jej pochodzenie nie jest znane. Mogą to być wschodnie Himalaje, jak również południowo-wschodnia Azja lub południowe Chiny.
Cytryna powstała prawdopodobnie w  wyniku skrzyżowania limy (Citrus aurantifolia syn. C. latifolia) z cytronem (Citrus medica) w Chinach lub Indiach - w stanie dzikim nie występuje nigdzie. Rzymianie uprawiali ją już w III wieku naszej ery. Do Europy trafiła dzięki Arabom w XI wieku, wg innych źródeł - zawdzięczamy ją wyprawom krzyżowym  w XIII wieku.
- A A A +
Drukuj Drukuj
 E-mail  E-mail
RSS RSS
Cytryna jest małym drzewem dorastającym do 5 - 7 m wysokości, ale niektóre jej odmiany osiągają wielkość do 10 m. Posiada liście jasnozielone, lśniące, na brzegach piłkowane. Kwiaty białe, wydzielające silną woń. Owocem są jagody, zwane cytrynami. Gdy dojrzeją są nadal zielone, barwę żółtą uzyskują gdy przed sprzedażą poddawane są działaniu etylenu (niektóre odmiany po dojrzeniu mają jaskrawo żółty kolor). Kwitnie i owocuje przez cały rok. U niektórych odmian na drzewie rosną jednocześnie kwiaty i owoce w różnych fazach dojrzałości.

Obecnie cytryna uprawiana jest w wielu krajach o ciepłym (ale nie tropikalnym) klimacie, głównie we Włoszech, Hiszpanii, Grecji, USA, Argentynie i Brazylii. Pod względem produkcji cytryna zajmuje drugie miejsce wśród cytrusów - po pomarańczy słodkiej.
Na świecie uprawia się różne odmiany cytryn. Z Europy, obu Ameryk i Afryki Północnej pochodzą cytryny zaliczane do typu europejskiego. W Chinach ceniona jest odmiana cytryny Meyera, o ciemnopomarańczowej skórce i dużo niższej zawartości kwasu cytrynowego. Uprawiane są także słodkie cytryny.

Cytryny posiadają szereg odmian, kształtów, wielkości i kolorów. Mogą być bardzo duże albo bardzo małe, z grubą lub cienką skórką, która z kolei może być gładka lub gruzełkowata. Skórka każdej odmiany cytryny posiada jednak wspólną cechę - zawiera w sobie olejki aromatyczne, które nadają cytrynie specyficzny i niepowtarzalny aromat.
Bogata w olej skórka cytryny jest słodka, natomiast miąższ owocu jest kwaśny. Obowiązuje zasada, że im cięższy owoc, tym bardziej przesłodzony. Przy zakupie wybieramy cytryny o skórce cienkiej i gładkiej. Zielonkawy nalot oznacza, że owoc może być bardzo kwaśny.
 
Owoce cytryny zawierają niewiele cukrów (ok. 3%), za to bardzo dużo kwasu cytrynowego (3-7%), kwas foliowy, dużo witaminy C oraz witaminy A i B. Cytryna zawiera  również liczne olejki eteryczne, pektyny, dużo potasu, oraz terpeny blokujące niektóre związki rakotwórcze. Owoce z zieloną skórką są w pełni dojrzałe i mogą posiadać więcej witaminy C niż owoce koloru żółtego.
 
Cytryna dzięki zawartym w niej bioaktywnym substancjom, kwasom, witaminom i minerałom pobudza przemianę materii i pomaga organizmowi pozbyć się związków toksycznych. Dodaje energii i chroni nas przed różnymi infekcjami. Jest doskonałym lekiem, który łagodzi przebieg infekcji górnych i dolnych dróg oddechowych. Cytryna jest również sprawdzonym lekiem naturalnym na szkorbut, kruchość naczyń krwionośnych i nadciśnienie. Sok z tego owocu pobudza apetyt i jest zalecany w stanach osłabionego łaknienia. Medycyna ludowa leczy cytrynami, a zwłaszcza ich sokiem takie schorzenia jak reumatyzm, artretyzm oraz wszelkie schorzenia żył. Zalecano ją również w profilaktyce podczas epidemii dżumy, malarii i jako odtrutkę na ukąszenia węża, przy usuwaniu toksyn z wątroby, oraz do obniżania ciśnienia tętniczego. Avicenna pisał o  cytrynach jako najlepszym lekarstwie na choroby serca, zalecał ich dodawanie do pokarmu kobiet ciężarnych i w żółtaczce.

Wodą z dodatkiem soku cytrynowego można płukać gardło w przypadku jego infekcji, zewnętrznie można używać jej do leczenia wyprysków i rozjaśniania piegów, jak również (tylko pomocniczo) do leczenia grzybic.
Olejek cytrynowy spełnia również ważną rolę w aromaterapii. Posiada właściwości antyseptyczne, antybakteryjne, wzmacniające siły obronne organizmu, odświeżające, przeciwgorączkowe, wzmacniające system nerwowy, wzmacniający serce, moczopędne, antyreumatyczne, uspokajające, neutralizujące kwas żołądkowy, antysklerotyczne, wzmacniające żyły i naczynia, obniżające ciśnienie krwi, wzmacniające wytwarzanie żółci, soków żołądkowych i czynności trzustki, tamujące krew, zwalczające jady owadów, przeciwwzdęciowe itd.
 
Zastosowanie cytryny w kuchni jest powszechnie znane. Dodatek soku stosuje się do sosów, sałatek warzywnych i owocowych, marynat, musów, sorbetów. Z powodzeniem zastępuje się nią ocet. Startą skórkę używa się do farszów, ciast, kremów i deserów. Cytryna jest niezbędnym składnikiem przy przyrządzaniu wszelkiego rodzaju napojów orzeźwiających i lemoniad, herbaty, likierów i nalewek. Stosuje się ją również do peklowania mięsa wołowego. Dodatek cytryny do warzyw i owoców zapobiega ich ciemnieniu, a jeżeli przed smażeniem skropimy sokiem z cytryny ryby morskie, to tracą one swoją silną i specyficzną woń. Cytryna w plasterkach używana jest jako dekoracja sałatek i koktajli.
Cytryny będą bardziej soczyste, jeśli wcześniej zanurzymy je we wrzątku. W kuchni należy używać prawdziwych cytryn, unikać natomiast sztucznych koncentratów cytrynowych.
 
Cytryna ma również zastosowanie w przemyśle kosmetycznym, perfumeryjnym, spożywczym, w gospodarstwie domowym itd. Sok, bogaty w kwas cytrynowy stanowi dodatek do maseczek kosmetycznych, płukanek do włosów, kremów wybielających. Cytryna pomaga usunąć plamy z rąk. Dłonie przyciemnione pracami kuchennymi, obieraniem ziemniaków, pracą w ogródku – bardzo prosto jest oczyścić i odmłodzić sokiem z cytryny. Należy omijać jednak wszelkie skaleczenia i pęknięcia naskórka. Gliceryna zmieszana z sokiem cytryny nie tylko wybieli, ale i zmiękczy skórę dłoni.
 
Cytryna matowi tłustą skórę;  jeśli skóra na twarzy błyszczy się, widać na niej rozszerzone pory a czasami pojawiają się ropne wypryski, należy raz w tygodniu nakładać na nią maseczkę oczyszczająco-ściągającą.

Przepis:
- maseczka z białkiem: oddzielić białko kurzego jaja, ubić je w miseczce na sztywną pianę, dodać 6 kropli z cytryny. Maseczkę nałożyć na 10 – 20 minut na twarz i szyję. Następnie zmyć ją wodą.
- maseczka z żółtkiem: z połówki cytryny wycisnąć sok, a w jego miejsce włożyć dwa żółtka i zostawić na 3 - 4 godziny. W tym czasie jajko nasiąknie cennymi olejkami ze skórki cytryny. Następnie do żółtek należy dodać kilka kropel soku z cytryny, wypieszczać i nałożyć na twarz i szyję na 20 minut, następnie zmyć ją letnią wodą.
- maseczka z jabłkiem: jabłko pokroić w plasterki i skropić je sokiem z cytryny. Tak przygotowane plasterki jabłka należy ułożyć na skórze. Po ok. 20 minutach plasterki zdjąć, cerę zmyć letnią wodą.
Maseczka hamuje nadmierną pracę gruczołów łojowych, zwęża pory, matowi skórę i działa odkażająco.
 
Cytryna nadaje blask włosom; jeśli włosy są matowe, zamiast odżywki można stosować płukankę.

Przepis:
do miski z ciepłą, przegotowaną wodą wlać 2 łyżki soku świeżo wyciśniętego z cytryny, oraz 2 łyżki octu.
Płukanka wzmacnia włosy, nadaje im piękny połysk, jedwabistą gładkość i ułatwia ich rozczesywanie.
 
Cytryna rozjaśnia przebarwienia; piegi, plamki przy opalaniu, lub „pajączki” na skórze można 2 razy dziennie przemywać tonikiem.
Przepis; 2 łyżeczki soku świeżo wyciśniętego z cytryny wymieszać w szklance chłodnej, przegotowanej wody.
Tonik wzmacnia kruche ścianki naczyń krwionośnych, działa na skórę rozjaśniająco i wybielająco (rozjaśnia przebarwienie, piegi i plamki). „Pajączki” na twarzy lub na nogach to rozszerzone (nie pęknięte) naczynka krwionośne, położone płytko pod skórą.
 
Cytryna dodaje energii; krótka, orzeźwiająca kąpiel przy stanach apatii, senności po przebudzeniu, wieczornym zmęczeniu.

Przepis:
do wanny wlać letnią wodę, dodać do niej sok z wyciśniętych trzech cytryn. Czwartą cytryną pokroić w plastry i wrzucić do wody.
Kąpiel oczyszcza skórę, ujędrnia ją i odświeża. Intensywny zapach cytryny działa pobudzająco na zmysły, daje uczucie rześkości.
 
Cytryna wygładza szorstką skórę; chropowatą, zrogowaciałą skórę np. na łokciach, kolanach, dłoniach - nacierać sokiem z cytryny.

Przepis; przekroić jedną cytrynę, połówkami owocu delikatnie masować szorstkie partie skóry.
Sok z cytryny zmiękcza i wygładza szorstkie miejsca na ciele, rozjaśnia także ciemne plamy.
 
Uprawa cytryny w doniczce:
W wielu krajach - nawet takich, które zajmują czołowe miejsce w produkcji owoców cytrusowych, zwiększa się liczba amatorów doniczkowej uprawy tych roślin. Rośliny cytrusowe można rozmnażać z nasion (zwłaszcza grapefruity, pomarańcze i mandarynki, a nawet cytryny), albo wegetatywnie – przez odkłady, lub sadzonki drzewne lub zielne itd.
Ukorzenione sadzonki wkładamy do doniczek, przy czym na otwór na dnie doniczki kładziemy kawałek skorupki, a następnie zasypujemy ją centymetrową warstwą piasku. Następnie wsypujemy dobrą ziemię i do niej ostrożnie wsadzamy ukorzenioną cytrynę.
W praktyce lepiej kupić już gotową, ukorzenioną sadzonkę w doniczce.
Ziemia powinna być bogata w próchnicę, bo taka właśnie ma dużą pojemność wodną i powietrzną. Składniki pokarmowe w próchnicy są stopniowo uruchamiane i przyswajalne przez roślinę. Cytryna powinna mieć dużo słońca i ciepła, dlatego latem można wynosić ją do ogrodu w dniach słonecznych (nie powinno stawiać się doniczek w miejscach narażonych na przeciąg). W nawożeniu cytryny trzeba kierować się własnym wyczuciem, obserwacją oraz zdrowym rozsądkiem. W pierwszym roku po posadzeniu nawożenie jest zbędne. W drugim roku cytrynę należy już zasilać nawozami mineralnymi lub organicznymi.
 
Najczęstsze kłopoty z cytrynami w doniczkach:
- opadają wszystkie pąki kwiatowe mimo naszej troskliwej pielęgnacji:
Cytryna oprócz odpowiedniej temperatury wymaga odpowiedniej wilgotności powietrza. Dotyczy to zwłaszcza przy zakupie sadzonek ze szklarni, kiedy roślina musi mieć czas do przystosowania się do nowych warunków
- opadają wszystkie liście:
Najczęściej jest to spowodowane nagłą zmianą warunków środowiska
- chloroza roślin (zmiana ubarwienia zielonych części rośliny na żółte, niekiedy białe):
Chloroza traktowana jest często jako objaw chorobowy, wywołują ją różne czynniki, np. brak światła, azotu, żelaza lub manganu w glebie, powstaje również wskutek działania patogenów roślin (grzyby, wirusy), lub przy działaniu niektórych herbicydów.


Tekst: Andrzej Mikołajewicz - potrawyregionalne.pl
Foto: Janusz Pustelak - www.jpfilm.pl
© JM Media 2011. All rights reserved.
 
Wróć ...
Napisz komentarz
  • Prosimy o komentarze odpowiadające tematowi newsa.
  • Personalne odniesienia do autorów artykułów i innych komentarzy będą usuwane.
  • Prosimy nie dodawać w komentarzach odnośnikow do swoich stron WWW. Takie komentarze również będą w całości usuwane.
  • Komentarze pozostawiane przez anonimowych, niezarejestrowanych użytkowników ukażą się na stronie dopiero po zaakceptowaniu przez moderatora.
Autor:
Komentarz:
TŁOCZNIA OWOCÓW PAWŁOWSKI
MELBA ZAPRASZA
EDYTA SZAST ZAPRASZA...
FESTIWAL ŚLĄSKIE SMAKI
KALENDARZ' 2017