Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
Pliki cookies
Aktualności (ostatni kwartał)
Specjały
    Chronione w UE
    Małopolski Festiwal Smaku
    Festiwal Ślaskie Smaki
Przepisy i receptury
Przyprawy
Poradnik Babci Aliny
Gwarzenie przy warzeniu
Ćwierkanie na tapczanie
Wierszowane jodło
Pokochajmy chwasty
Zioła
Miody
Wody mineralne
Wokół kuchni i stołu
Obyczaje
Rękodzieło
Biblioteczka
Na wesoło
Rozmaitości
Do pobrania
Redakcja
Potrawy regionalne - najsmakowitszy portal w sieci
LISTA PRODUKTÓW TRADYCYJNYCH
BIBLIOTECZKA PDF
BABCIA ALINA NA FACEBOOKU
BABCYNE GWARZENIE - WANDA CZUBERNATOWA
NASZ PROFIL NA fACEBOOK'U - ZAPRASZAMY
KUCHNIA WROCŁAWIA
STOWARZYSZENIE MAŁOPOLSKIE DZIEDZICTWO SMAKU
OGÓLNOPOLSKIE STOWARZYSZENIE SZEFÓW KUCHNI I CUKIERNI
PORTAL GASTRONOMICZNY GastroWiedza.pl

PROZIAK - PODKARPACKI PRZYSMAK.


Były czasy, zanim jeszcze przenieśliśmy swoje życie do wirtualnego świata internetu, że istniało coś takiego jak sielska wieś. Miejsce, w którym nie istniało pojęcie zwane nudą. Były drzewa, które zdobywało się wspinaczką jak prawdziwe twierdze, był drewniany dom pełen zapachów i strych z tajemnicami sprzed wieków. Była ziemna piwnica, gdzie lepiej samemu było się nie zapuszczać. Był dziadek, była babcia i jej kuchnia, kaflowa z blachą, opalana drewnem. I były też... proziaki.
Chleb w tradycji polskiej był zawsze symbolem pomyślności i dostatku, gdyż nie dla wszystkich był codziennym pożywieniem. Biedniejsi mogli go jeść jedynie od święta. W przeszłości mówiono, że chleb to w domu włodarz, w pracy przyjaciel, w drodze towarzysz. Otoczony był powszechnym szacunkiem, gdy upadł na ziemię podnoszono go z czcią całując.
- A A A +
Drukuj Drukuj
 E-mail  E-mail
RSS RSS
Ale pierwszy pieczony pokarm z mąki (z wykorzystaniem procesu fermentacji)‚ przodek chleba, to były placki układane na rozgrzanych kamieniach lub blasze. Ze specjalnie przygotowanej mąki, bez użycia zakwasu, od wieków piekli Żydzi macę.
W Polsce tradycyjne podpłomyki są mało popularne. Te przaśne chlebki‚ zapomniane i niedoceniane‚ można jeszcze zjeść we wschodniej części kraju, np. w kulinarnym skansenie „Zagroda Guciów” koło Zwierzyńca. Ich smaczną odmianę, która powstaje z ciasta z dodatkiem sody, może znaleźć przede wszystkim w Podkarpackiem.

Proziaki to placki mączne z dodatkiem sody oczyszczonej. Pochodzą z Podkarpackiego, gdzie mają udokumentowaną tradycję wyrobu od ponad 150 lat. Mąkę wystarczy wymieszać z wodą‚ dodać niewielką ilość sody oczyszczonej, lekko posolić‚ zagnieść ciasto‚ podzielić na kawałki, rozwałkować‚ na płaski‚ okrągły krążek i upiec na rozgrzanej blasze tradycyjnej kuchni kaflowej, opalanej drewnem.
Obecnie piecze się je najczęściej na patelni na niezbyt głębokim tłuszczu lub na patelni teflonowej, bez tłuszczu. Kuchenną blachę zastępują też z powodzeniem krążki wyciętej grubej blachy lub specjalne podkładki dostępne w sklepach AGD. Pieczone są także w piecu chlebowym lub piekarniku.
Proziaki robiono często, gdy zabrakło chleba. Zamożniejsi gospodarze wypiekali chleb raz w tygodniu w sobotę, biedniejsi - co dwa tygodnie lub nawet rzadziej. Gdy w komorze (spiżarni) nagle okazało się, że skończyły się bochny chleba, zaradna gospodyni szybko zagniatała ciasto z sodą i w kwadrans później pierwsze ciepłe proziaki były już gotowe ratując sytuację. Zresztą mogła je nawet przygotować wcześniej bo trwałość „konsumpcyjna” proziaka jest długa, nawet trochę przyschnięty jest nadal smaczny.

Proziaki swoją nazwę zawdzięczają jednemu z podstawowych składników - sodzie oczyszczonej, potocznie zwanej kiedyś „prozą”. Ale zwano je różnie: prozioki, prołozioki, prołzioki, prosioki,sodziaki, placki na sodzie, a nawet łosuchy.

                      

                             

Kształt proziaków może być okrągły (średnica ok. 6-10 cm) lub czworokątny, owalny, a nawet romboidalny. Mogą też być wyrabiane na słodko, gdy do ciasta doda się więcej cukru.
Najlepiej smakują ciepłe, posmarowane masłem. Są smakosze, którzy lubią jeść proziaki z miodem, dżemem, konfiturami lub powidłami. Idealnym dodatkiem jest także masło czosnkowe, które można zrobić bardzo prosto - do kostki masła osełkowego (może być też kupione w sklepie, tylko trzeba je z godzinkę wcześniej wyjąć z lodówki, aby zmiękło) dodać przeciśnięte przez praskę cztery ząbki czosnku. Dokładnie wymieszać, lekko posolić i gotowe. Dla smakoszy wskazane jest także dorzucenie przed wymieszaniem łyżki suszonego koperku i suszonej pietruszki. Popijane zsiadłym lub zwykłym mlekiem stanowią iście wiejskie śniadanko. Trzeba jednak pamiętać, że średniej wielkości proziak ma ok. 600 kalorii (!!!).

                             

Proziak udowadnia podstawową zasadę w kuchni, że często wyborny smak tkwi w prostocie składników i wykonaniu. Ten najbardziej charakterystyczny dla Podkarpacia wypiek, zarejestrowany - co oczywiste - na „Liście Produktów Tradycyjnych”, jest zarazem jedynym wyrobem wspólnym dla niemal wszystkich tradycji kulinarnych tworzących podkarpacką kuchnię regionalną. Rodzaj placuszków z mąki, kwaśnego mleka, sody i soli można znaleźć i w Beskidzie Niskim, na Pogórzu, Roztoczu, w kuchni Rzeszowiaków i Lasowiaków.


PROZIAKOWE PRZEPISY



PROZIAK I .


Składniki (na 40 proziaków):
1 kg mąki, półtorej łyżeczki sody, pół litra kwaśnego mleka, (lub kefiru), 1 łyżeczka soli, 2-3 jajka.

Wykonanie:
Do naczynia wlać kwaśne mleko i dodać pozostałe składniki. Wyrabiać długo, rozwałkowaćna grubość 1,5–2 cm i wykrawać szklanką.
Piec na blasze w temperaturze 170 stopni C, przez około 15–20 minut, z obu stron, aż będą rumiane.


PROZIAK II .

Składniki:
1 kg mąki, 3-4 jajka, 2 łyżeczki sody oczyszczonej, 2 łyżeczki soli, tyle kwaśnego mleka ile zabierze ciasto.

Wykonanie:
Wszystkie składniki wymieszać razem w misce tak, aby powstało ciasto luźniejsze, niż na pierogi. Następnie rozwałkować ciasto na grubość około pół cm i wycinać niewielkie kwadraty o boku 5-7 cm.
Piec na rozgrzanej blasze, jak się zarumienią obrócić na drugą stronę.


PROZIAK III .

Składniki:
20 dkg mąki pszennej, 40 dkg mąki żytniej - pełny przemiał, 10 dkg siemienia lnianego, pół litra kefiru, łyżka sody oczyszczonej, sól, łyżka otrąb i/lub szczypta kminku.

Wykonanie:
Wszystkie składniki wymieszać w dużej misce i wyrobić ciasto. Wcześniej na małym ogniu rozgrzać kilka patelni, aby wszystkie piec jednocześnie. Uformować podłużne plackio grubości 1-2 cm, wielkości dłoni.
Położyć je bez tłuszczu na patelnię i obracać z jednej strony na drugą, aż skórka będzie chrupiąca.


PROZIAK IV .

Składniki:
Pół kg mąki, półtorej szklanki kefiru o niskiej zawartości tłuszczu, 1 łyżeczka soli, 1 łyżeczka sody oczyszczonej.

Wykonanie:
Rozrobić ciasto, uformować okrągłe placuszki grubości ok. 1 cm.
Piec 20 minut w piekarniku rozgrzanym do 180 stopni C.


PROZIAK V .

Składniki:
1 kg mąki, 1 jajko, 1 łyżka sody oczyszczonej, pół litra kwaśnego mleka, szczypta soli.

Wykonanie:
Sodę oczyszczoną rozrobić z kwaśnym mlekiem, do tego wsypać wszystkie składniki, wymieszać i poczekać do wyrośnięcia. Z ciasta formować niezbyt duże placki o grubości 2-3 cm.
Piec na blasze lub na patelni bez tłuszczu.


PROZIAK VI .

Składniki:
Pół kg mąki, pół łyżeczki sody, 200 g kefiru, 1 jajko, szczypta soli, 2 łyżki cukru.

Wykonanie:
Mąkę z sodą wymieszać, wlać kefir, wbić jajko i dokładnie wyrobić ciasto. Powinno być miękkie i niezbyt zbite. W razie potrzeby dodać trochę kefiru lub mąki. Ciasto rozwałkować na grubość około 0,5-1 cm i wycinać foremką dowolne kształty. Można też pokroić ciasto na prostokąty.
Rozgrzać na żeliwnej patelni niewielką ilość oleju i smażyć proziaki do zrumienienia z dwóch stron (można je też smażyć na patelni teflonowej).


PROZIAK VII .

Składniki:
Pół kg mąki, 1 i 1/4 szklanki maślanki (lub kwaśnego mleka), 1 jajko, 1 łyżka cukru, 3/4 łyżeczki soli, pół łyżeczki sody oczyszczonej.

Wykonanie:
Zagnieść ciasto. Wyciąć z wyrobionego ciasta krążki lub kwadraty.
Ułożyć na blasze lub patelni i piec na wolnym ogniu.

 
Bożena i Bolesław Apola prowadzą w Sękowej k/Gorlic, w Beskidzie Niskim, gospodarstwo agroturystyczne „Nad Sękówką”.
Choć to jeszcze Małopolska, to niemal za płotem zaczyna się Podkarpacie. Tu i tam mieszkają Pogórzanie, których kuchnie bez proziaków wyobrazić sobie niepodobna.
Wielu naszych internautów spotkało się z proziakami „Od Apolów” podczas różnych imprez plenerowych np. „Święta Rydza” w Wysowej, „Festiwalu Smaku” w Zakopanem, a także podczas podkarpackich przeglądów regionalnego jadła.
Wożą ze sobą specjalny, opalany drewnem, piec, a ciepłe proziaki podają z masłem czosnkowym i panierowana cebulą lub wybornymi sosami grzybowymi.
 
 
Tekst i foto:
Krzysztof Zieliński i Leszek Horwath
Nagranie: Leszek Horwath
© JM Media 2012. All rights reserved.

 

 

 

 

 

 

 

 

 
Wróć ...
Napisał: ~antoni Opublikowano: 2015-03-30 22:40:11
Apolowie maja super proziaki; paluszki lizać.
Napisał: ~ania Opublikowano: 2016-03-31 21:03:20
Jestem szczęsliwa, że znalazłam tą stronę... długo szukałam przepisu na proziaki... dziękuję i pozdrawiam serdecznie.
Napisał: ~Tadeusz z Podklarpacia Opublikowano: 2017-02-16 18:44:12
Dzięki za przypomnienie młodości - cięło się jeszcze je w kostkę i obtaczało w maśle i maku - była pychota.
Napisał: ~Ela Opublikowano: 2017-03-18 15:35:52
U nas robiło się też bez jajek.
Napisz komentarz
  • Prosimy o komentarze odpowiadające tematowi newsa.
  • Personalne odniesienia do autorów artykułów i innych komentarzy będą usuwane.
  • Prosimy nie dodawać w komentarzach odnośnikow do swoich stron WWW. Takie komentarze również będą w całości usuwane.
  • Komentarze pozostawiane przez anonimowych, niezarejestrowanych użytkowników ukażą się na stronie dopiero po zaakceptowaniu przez moderatora.
Autor:
Komentarz:
FAKRO - OKNA Z POMYSŁEM!!!
NATURALNIE!!! Z BESKIDU NISKIEGO.
LEGENDARNY SMAK !!!
TŁOCZNIA OWOCÓW PAWŁOWSKI
RZEMIEŚLNICZE WYROBY MASARSKIE
MELBA ZAPRASZA
EDYTA SZAST ZAPRASZA...
FESTIWAL ŚLĄSKIE SMAKI
KALENDARZ' 2017